Posted in Նախագծեր, Պատմություն

Կառոլինգյան թագավորություն․Կառլոս Մեծ

Կատարման ժամկետը՝ 08․02․21- 15․02․21 թթ․

Առաջին պարապմունք՝ Կառոլինգյան թագավորություն․ Կառլոս Մեծ 

Կառլոս Մեծ

Կառլոս Մեծ,742,Սախեն 814 թվ․

Կառ­լոս Մե­ծը Ֆրան­կա­կան պե­տու­թյան Կա­րո­լինգ­նե­րի ար­քա­յա­տոհ­մի (751 թ. – X դար) թա­գա­վոր է (768–800 թթ.) և կայսր (800–814 թթ.): Ար­քա­յա­տոհ­մը կոչ­վել է զո­րա­վար ու հմուտ քա­ղա­քա­գետ Կառ­լոս Մե­ծի անու­նով. նրա օրոք Ֆրան­կա­կան պետու­թյու­նը հա­սել է իր հզո­րու­թյան գա­գաթ­նա­կե­տին:

Կառլոսը Պի­պին Կար­ճա­հա­սա­կի ավագ որ­դին էր: Մին­չև 771 թ. կա­ռա­վա­րել է եղ­բոր՝ Կառ­լո­մա­նի հետ, նրա մա­հից հե­տո դար­ձել է Ֆրան­կա­կան պե­տու­թյան մի­անձ­նյա կա­ռա­վա­րի­չը: Բազ­մա­թիվ հաղթական պա­տե­րազմ­նե­րից հետո իր իշ­խա­նու­թյու­նը տա­րա­ծել է Արևմտյան Եվ­րո­պա­յի մեծ մա­սի վրա: 773–774 թթ-ին Հյու­սի­սա­յին Իտա­լի­ա­յում նվա­ճել է Լան­գո­բարդ­նե­րի թա­գա­վո­րու­թյու­նը, այ­նու­հե­տև` Բա­վա­րի­ա­յի դքսու­թյու­նը: Ֆրանկ­նե­րին հա­ջող­վել է ամ­րա­նալ նաև Պի­րե­նեյ­նե­րի հա­րա­վա­յին լան­ջե­րին, որ­տեղ ստեղ­ծել են սահ­մա­նա­յին` Իս­պա­նա­կան Մարկ դքսու­թյու­նը: Շուրջ 30 տա­րի  պա­տե­րազ­մել են սաք­սե­րի դեմ, որոնք բնակ­վում էին Հռե­նո­սի և Էլ­բա­յի շրջան­նե­րում: VIII դա­րի 70-ա­կան թվականներին ֆրանկ­ներն իրենց են են­թար­կել արև­մտյան սաք­սե­րին, վեստ­ֆալ­նե­րին,  օստ­ֆալ­նե­րին: 777 թ-ին սաք­սե­րի ցե­ղե­րի մեծ մա­սի առաջ­նորդ­նե­րը Կառլոս Մե­ծին հա­վա­տար­մու­թյան եր­դում են տվել և պար­տա­վոր­վել մկրտվել, սա­կայն շու­տով ապս­տամ­բել են՝ փոր­ձե­լով տա­պա­լել ֆրանկ­նե­րի լու­ծը:

Ապս­տամ­բու­թյու­նը դա­ժա­նո­րեն ճնշվել է:778 թ-ին Կառլոս Մեծն ար­շա­վել է Իս­պա­նիա և հա­սել մին­չև Սա­րա­գո­սա: Սա­կայն, հան­դի­պե­լով արաբ­նե­րի հա­մառ դի­մադ­րու­թյա­նը, նա­հան­ջել է: Հետ­դար­ձի ճա­նա­պար­հին լեռն­ցի բաս­կե­րը շրջա­պա­տել են ֆրանկ­նե­րի վեր­ջա­պահ գուն­դը, որի հրա­մա­նա­տարն էր կոմս Ռո­լան­դը, և ոչն­չաց­րել: Ճա­կա­տա­մար­տում Ռո­լան­դի անձ­նու­րաց սխրա­գոր­ծու­թյու­նը հե­տա­գա­յում դար­ձել է ֆրան­սի­ա­կան «Երգ Ռո­լան­դի մա­սին» (1100–25 թթ.) էպո­սի հիմ­քը, որը հա­մաշ­խար­հա­յին դյու­ցազ­ներ­գա­կան գրա­կա­նու­թյան գլուխ­գոր­ծոց­նե­րից է:Կառլոս Մե­ծի տե­րու­թյու­նը զբա­ղեց­րել է Արևմտյան Հռո­մե­ա­կան կայս­րու­թյան հիմ­նա­կան տա­րած­քը, որը հիմք է հան­դի­սա­ցել կայ­սեր տիտ­ղո­սի վե­րա­կանգն­ման հա­մար: 800 թ-ի վեր­ջին Հռո­մի Սբ Պետ­րոս տա­ճա­րում Լևոն III պա­պը Կառլոս Մե­ծին թա­գադ­րել է կայսր: Ֆրան­կա­կան պե­տու­թյու­նը հռչակ­վել է իբ­րև Հռո­մե­ա­կան կայս­րու­թյուն:

Կառ­լոս Մե­ծի դի­մա­պատ­կե­րով դրամ

Շու­տով Կառլոս Մե­ծի կայ­սե­րա­կան իշ­խա­նու­թյու­նը ճա­նա­չել է նաև Բյու­զան­­դիայի կայս­րը: Աշ­խար­հա­կալ տե­րու­թյու­նը մի­աս­նա­կան օրենք­նե­րով կառավարելու նպա­տա­կով Կառլոս Մե­ծը հրա­տա­րա­կել է բազ­մա­թիվ կա­պի­տու­լար­ներ (կար­գադ­րու­թյուն): Երկ­րի սահ­ման­ներն ամ­րաց­նե­լու հա­մար ստեղ­ծել է սահ­մա­նա­յին զին­վո­րա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ներ՝ մար­կեր, կա­թո­լիկ եկե­ղե­ցին հա­մա­րել է ար­քա­յա­կա­ն իշ­խա­նու­թյան հե­նա­րան: Կառլոս Մե­ծի ներ­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը նպաս­տել է ավա­տա­տի­րա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի զար­գաց­մանն Արևմտյան Եվ­րո­պա­յում: Կառլոս Մե­ծը տի­րա­պե­տել է հու­նա­րե­նին և լա­տի­նե­րե­նին, եղել է լու­սա­վո­րու­թյան մեծ ջա­տա­գով: Նրա կայս­րու­թյան և Կա­րո­լինգ­նե­րի դա­րաշր­ջա­նի մշա­կույ­թը ստա­ցել է «Կա­րո­լին­գյան  վե­րած­նունդ» ան­վա­նու­մը: Կառլոս Մեծն Իտա­լի­ա­յից, Իռ­լան­դի­ա­յից, Իս­պա­նի­ա­յից և Բրի­տա­նի­ա­յից ար­քու­նիք է հրա­վի­րել կրթված մարդ­կանց: Այդ դա­րաշր­ջա­նի ամե­նան­շա­նա­վոր գոր­ծի­չը բրի­տա­նա­ցի Ալ­քո­ւինն էր, որը դար­ձավ Աախե­նի ակա­դե­մի­ա­յի ղե­կա­վա­րը: Ֆրանկ­նե­րի շրջա­նում մեծ համ­բավ ու­ներ Այն­գար­դը. նա գրել է Կառլոս Մե­ծի վար­քը: Կայ­սեր օրոք ծա­վալ­վել է եկե­ղե­ցի­նե­րի, տա­ճար­նե­րի և պա­լատ­նե­րի շի­նա­րա­րու­թյու­նը, որոն­ցից պահ­պան­վել է Աախե­նի տա­ճա­րը (798–805 թթ.): Նրա աջակ­ցու­թյամբ դպրոց­ներ են բաց­վել եպիս­կո­պո­սա­րան­նե­րում, որ­տեղ հա­վաք­վել և ար­տագր­վել են հու­նա­րեն ու լա­տի­նե­րեն ձե­ռագ­րեր: Չնա­յած վիթ­խա­րի չա­փե­րին՝ Կառ­լոս Մե­ծի տե­րու­թյու­նը խայ­տաբ­ղետ էթ­նի­կա­կան կազ­մով փխրուն պե­տա­կան կա­ռույց էր:

Կառլոս Մեծ

Կառլոս I Մեծը (747թ. ապրիլի 2 — 814թ. հունվարի 28) ֆրանկների արքան էր 768թ.-ից, լանգոբարդների արքան՝ 774թ.-ից, Բավարիայի դուքսը՝ 788թ.-ից, Արևմուտքի կայսրը՝ 800թ.-ից: Պիպին Կարճահասակի ավագ որդին էր: Նրա անունով Պիպինների հարստությունը սկսվել է կոչվել Կարոլինգյան: Կառլոսը «Մեծ» է հորջորջվել դեռևս կենդանության օրոք:

Կառլոս Մեծը պատմության մեջ նշանավոր միապետներից մեկն է: Գահակալության վերջին տարիներին նրա իշխանությունը տարածվում էր ամբողջ Կենտրոնական և Արևմտյան Եվրոպայի վրա`   Հյուսիսային ծովից մինչև Միջերկրական և Ատլանտյան օվկիանոսից մինչև Ադրիատիկ ծովի արևելյան ափը:

Կառլոսը արշավանքներ է կատարել Իսպանիա և Արևելյան Եվրոպա, իսկ Բալկաններում մոտեցել է անմիջականորեն Բյուզանդական կայսրության տիրույթներին:

Կառլոս Մեծը ոչ միայն նշանավոր զորավար էր, այլ նաև փայլուն վարչարար, որն արտառոց արդյունավետությամբ կառավարում էր իր հսկայական և բարդ կառուցվածք ունեցող տիրույթները: Նա անց է կացրել բազմաթիվ տնտեսական և ագրարային բարեփոխումներ, հովանավորել է կրթությունը, ակտիվորեն մասնակցել է բարդ եկեղեցական հարցերի լուծմանը:

Կայս­րու­թյան տրո­հ­մանը նպաստել է նաև բուռն ավա­տա­կա­նաց­ումը, որը տա­նում էր դե­պի քա­ղա­քա­կան բա­ժան­վա­ծու­թյուն: Կենտ­րո­նա­խույս ձգտում­նե­րը գլխա­վո­րում էին Կառ­լոս Մե­ծի հա­ջորդի` Լյու­դո­վի­կոս Բա­րե­պաշ­տի 3 որ­դի­նե­րը: 843 թ-ին Վեր­դեն քա­ղա­քում կնքված պայ­մա­նագ­րով` կայս­րու­թյու­նը բա­ժան­վել է  նրանց մի­ջև, և փաս­տո­րեն ստեղծ­վել են 3 մեծ պե­տու­թյուն­ներ՝ Իտա­լի­ան, Ֆրան­սի­ան և Գեր­մա­նի­ան: 

Posted in Մաթեմատիկա, Նախագծեր, Երկրաչափություն

Ն․Ի․ Լոբաչեվսկու երկրափաչությունը

Նիկոլայ Իվանի Լոբաչևսկի 

Nikolay Ivanovich Lobachevsky.jpeg

Նիկոլայ Լոբաչևսկին 1807 — 1811 թթ. ուսանել և ապա դասավանդել է Կազանի համալսարանում, որտեղ 1816 թ. ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ 1820 — 1822 թթ. եղել է այդ համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի դեկան, 1827 — 1846 թթ.՝ ռեկտոր։ 1830 թ. Լոբաչևսկին հրատարակել է իր նոր ստեղծած երկրաչափության հիմունքները, որոնք թերևս սկզբում չընդունվեցին, բայց հետագայում մեծ ազդեցություն ունեցան XIX դարի մաթեմատիկական մտածողության վրա։

Նիկոլայ Լոբաչևսկին աշխատանքներ ունի հանրահաշվի, մաթեմատիկական անալիզի, հավանականությունների տեսության, մեխանիկայի, ֆիզիկայի, աստղագիտության վերաբերյալ։ Լոբաչևսկին ստեղծել է նոր՝ Էվկլիդեսյանից տարբեր երկրաչափություն՝ Լոբաչևսկու երկրաչափությունը, որն արմատապես փոխեց տարածության բնույթի մասին մինչ այդ իշխող պատկերացումները և մեծապես խթանեց մաթեմատիկական մտածողության զարգացմանը։

Ռուս մաթեմատիկոս Լոբաչևսկին ստեղծել է նոր` էվկլիդեսյանից տարբեր երկրաչափություն՝ Լոբաչևսկու երկրաչափությունը, որն արմատապես փոխեց տարածության բնույթի մասին մինչ այդ իշխող պատկերացումները և մեծապես խթանեց մաթեմատիկական մտածողության զարգացումը: 

Նիկոլայ Լոբաչևսկին 1807–11 թթ-ին ուսանել և ապա դասավանդել է Կազանի համալսարանում, որտեղ և 1816 թ-ին ստացել է պրոֆեսորի կոչում: 1820–22 թթ-ին նա եղել է այդ համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի դեկան, 1827–46 թթ-ին՝ ռեկտոր:1830 թ-ին Լոբաչևսկին հրատարակել է իր ստեղծած նոր երկրաչափության հիմունքները, որոնք թեև սկզբում չընդուվեցին, բայց հետագայում մեծ ազդեցություն ունեցան XIX դարի մաթեմատիկական մտածողության վրա:Լոբաչևսկին աշխատանքներ ունի հանրահաշվի, մաթեմատիկական անալիզի, հավանականությունների տեսության, մեխանիկայի, ֆիզիկայի, աստաղագիտության վերաբերյալ:

Posted in Մաթեմատիկա, Նախագծեր, Երկրաչափություն

Էվկլիդեսի կենսագրությունը

Էվկլիդես մ. թ. ա. 323 մ. թ. ա. 285։Նա եղել է հին հույն մաթեմատիկոս, ում աշխատություններն են կանգնած ժամանակակից երկրաչափության հիմքում։ Նա ծնվել է Աթենքում, Պտղոմեոս Առաջինի ժամանակներում։ Թագավորի հրավերով Ալեքսանդրիա մեկնելուց հետո Էվկլիդեսը հիմնում է մաթեմատիկական դպրոց, երբ արդեն հույն մաթեմատիկոսները հավաքել էին երկրաչափական փաստերի հսկայական պաշար։ Սակայն այդ պաշարը դեռևս բավարար չէր դասավանդելու համար։ Այդ հանգամանքից ելնելով՝ Էվկլիդեսը գրում է իր առաջին աշխատությունը՝ «Սկզբունքները»։ Էվկլիդեսը Ալեքսանդրյան դպրոցի առաջին մաթեմատիկոսն է:

Euklid2.jpg

Էվկլիդեսի գլխավոր աշխատանքը «Սկզբունքներն» է, որը պարունակում է հարթաչափության, տարածաչափության և թվերի տեսության մի շարք այլ հարցերի բացատրություններ, նրանում Էվկլիդեսը ի մի է բերել նախկինում զարգացած Մաթեմատիկան Հին Հունաստանում աշխատությունը և ստեղծել է մաթեմատիկայի զարգացման հետագա հիմքերը: Մաթեմատիկայի վերաբերյալ նրա այլ աշխատություններից հարկ է նշել «Ֆիգուրների բաժանման մասին» աշխատությունը, որը պահպանվել է արաբերեն թարգմանությամբ, «Կոնական հատույթների» չորս գրքերը, որոնց համար նյութ էր հանդիսացել Ապոլլոնիոս Պերգացու համանուն ստեղծագործությունները, ինչպես նաև «Պրիզմաները», որոնց մասին պատկերացում կարելի է կազմել Պապուս Ալեքսանդրիացու «Մաթեմատիկական ժողովածուից»: Էվկլիդեսը աստղագիտության, օպտիկայի, երաժշտության և այլ բնագավառներում մի շարք աշխատանքների հեղինակ է:

Հայտնագործությունները և աշխատանքները

«Սկզբունքները»  Էվկլիդեսի ամենակարևոր աշխատությունն է։ Այս անվամբ գրքերը, որտեղ հաջորդաբար շարադրվում էին երկրաչափության և տեսական թվաբանության հիմնական փաստերը, նախկինում կազմվել էին Հիպոկրատ Քիոսացու, Լեոնտիոսի և Ֆեոդիոսի կողմից: Սակայն Էվկլիդեսի գիրքը դուրս մղեց դրանց շրջանառությունից և շուրջ երկու հազարամյակի ընթացքում մնաց երկրաչափության հիմնական դասգիրքը: Իր դասագիրքը ստեղծելով, Էվկլիդեսը շատ բաներ ընդգրկեց նրա մեջ իր նախորդների հայտնագործություններից, իհարկե մշակելով և համադրելով իր տեսակետների հետ: «Սկզբունքները» կազմված է 13 հատորներից, որոնցից առաջինն ամբողջովին նվիրված է եռանկյունների և զուգահեռակողմ քառանկյունիների հատկություններին, այս գրքի հիմնասյուներից է Պյութագորասի հանրահայտ թեորեմը, որը վերաբերում է ուղղանկյուն եռանկյուններին: 2-րդում տրվում են բազմանկյունը հավասարամեծ քառակուսի դարձնելու մեթոդներ և նվիրված է այսպես կոչված «երկրաչափական հանրահաշվին»: 3-րդը շրջանագծերի մասին է, 4-րդը՝ շրջանագծերին ներգծյալ և արտագծյալ բազմանկյուններին, այս գրքերի վրա աշխատելիս, Էվկլիդեսը հիմնվել է Հիպոկրատ Քիոսացու ուսումնասիրությունների վրա: 5-րդ գրքում տրված է Եվդոքսի կառուցած համամսնությունների ընդհանուր տեսությունը, իսկ 6-րդում այն համադրվում է նման պատկերների հետ, 7-րդ, 8-րդ և 9-րդ գրքերը նվիրված են թվերի տեսությանը և հանգնում են պյութագորասականներին: 

Էվկլիդեսը, իր Տարրեր գրքում, երբևէ գրված ամենաազդեցիկ գրքերից մեկում, երկրաչափության նկատմամբ աբստրակտ մոտեցում է որդեգրում։ Նա կետերի, ուղիղների և հարթությունների սկզբնական կամ ակնհայտ հատկությունների արտահայտման համար առաջարկեց որոշակի աքսիոմներ և պոստուլատներ։ Այդ մարմինների այլ հատկությունները նա դուրս բերեց խիստ մաթեմատիկական մտահանգումների միջոցով։ Երկրաչափության նկատմամբ Էվկլիդյան մոտեցման բնորոշ առանձնահատկությունը դրա խստությունն էր և այն հայտնի դարձավ որպես աքսիոմատիկ կամ սինթետիկ երկրաչափություն։ 19-րդ դարի սկզբում Նիկոլայ Լոբաչևսկու (1792–1856), Ջանոս Բոլվաիի (1802–1860), Կառլ Գաուսի (1777–1855) և այլոց կողմից ոչ-Էվկլիդյան երկրաչափության հայտնագործումը բարձրացրեցին այդ ուղղությունների նկատմամբ հետաքրքրությունը և 20-րդ դարում Դավիդ Հիլբերտը (1862–1943) աքսիոմատիկ հիմնավորումներն օգտագործեց ապահովելու երկրաչափության ժամանակակից հիմքը։

Էվկլիդեսի գրչին պատկանող մի շարք այլ աշխատություններից պահպանվել են՝

  • Տվյալներ այն մասին, թե ինչ է պետք գծագրի համար,
  • Բաժանման մասին ՝պահպանվել են մասնավորապես և միայն արաբերեն թարգմանությամբ, տալիս է երկրաչափական պատկերների, իրար հավասար կամ համաչափ մասերի բաժանման տվյալները,
  • Երևույթյեր ՝ գնդաձև երկրաչափության  համադրումը աստղագիտության հետ,
  • Օպտիկա ՝  լույսի ուղղագիծ տարածման մասին,

Կարճ նկարագրություններով հայտնի են՝

  • Պորիզմներ ՝ կորերի որոշման պայմանների վերաբերյալ,
  • Կոնական հատույթներ ,
  • Մակերևույթային տեղեր ՝ կոնային հատույթհերի հատկությունների վերաբերյալ,
  • Պսեվդորիա ՝ երկրաչափական ապացույցների սխալների մասին,

Էվկլիդեսին են վերագրում նաև՝

  • Կատօպտիկան ՝ հայելիների տեսությունը, պահպանվել է Տեոն Ալեքսանդրիացու մշակածը,
  • Մոնոխորդի տրոհումը ՝ տարրական երաշտության մասին տրակտատ

Posted in Նախագծեր

Հրավիրատոմսեր Թումանյանական խառնաշփոթի համար

Փետրվարի 4-ին,ժամը 13։35,<<Միջին դպրոցի>>փոքր դահլիճում տեղի է ունենալու բեմադրություն Հ․Թումանյանի հեքիաթների հիմման վրա։Թումանյանական խառնաշփոթի հրավիրատոմսեր։

Լաերտ Գրիգորյան

Մենուա Հարությունյան

Վարդուհի Հայրյան

Հերմինե Անտոնյան

Լուսինե Պետրոսյան

Անահիտ Մելքոնյան

Գոհար Եղոյան

Ռիմա Երեմյան

Լուսինե Բուշ

Լուիզա Քեշիշյան

Posted in Նախագծեր, Ֆիզիկա

Նյութերի մաքրության որոշում։Երկու ֆիրմայի կաթի անարատության ստուգում խտության միջոցով

Փորձով  ՝տանը տեսաֆիլմով իրականացրեք

«Միջառարկայական՝ Նյութերի մաքրության որոշում»

նախագիծը ՝որոշեք 1լ կաթի,մեղրի,ձեթի խտությունը(տարբեր արտադրության),այն համեմատեք խտությունների աղուսյակում անարատ կաթի,մեղրի  խտության հետ,արեք եզրակացություն,թե ո՞ր արտդրության մթերքն է մաքուր

Ճամբարի ժամանակ ցանկացա որոշել,թե մեր տան երկու ֆիրմային կաթերից ,որն է ավելի անարատ։Դրա համար ես վերցրեցի երկու կաթ՝Մարիաննա ֆիրմայի և Չանախ ֆիրմայի։Ստուգել եմ անարատությունը խտության միջոցով։

Խտությունների աղյուսակում անարատ կաթի խտություն 1,03 գ/սմ3,իսկ կգ/մ3-ով — 1030 կգ/մ3։Ֆիզիկայի լաբորատորիայում հաշվել եմ զանգվածները։Հաշվել եմ երկու շշերը և կաթով,և առանց։Հետո հանել եմ կաթը շշովից շիշը և ստացել եմ կաթի զանգվածը։Ստացել եմ տարբեր արդյունքներ։Ինչպես գիտենք,խտությունը հավասար է զանգվածը բաժանած ծավալի։Տեսանյութի մեջ ես բացատրում եմ ամեն մի քայլս։Թե ինչպես եմ հաշվում,ինչպես գրառում և այլն․․,և այլն․․․։Տեսանյութի մեջ երկու կաթերը ունեն տարբեր խտություններ։Եվ այդ խտությունները պարզել եմ զանգվածը բաժանելով ծավալի։Հուսամբ կհավանեք։

Ահա ցուցադրում եմ,թե ինչպես եմ չափել Մարիաննա ֆիրմայի կաթը։

Հետո արդեն հաշվել եմ Չանախինը և հետո հաշվել նրանց խտությունները։Տեսանյութում կարող եք տեսնել արդյունքը։Պարզեվց,որ մեկը մյուսից ավելի անարատ է։Բարի դիտում

Ահա և տեսանյութը

Այս փորձը շարունակական է,մյուս անգամ կստուգենք մեղրի մաքրությունը խտության միջոցով։Հաջողություն։

Posted in Հաշվետվություններ, Ճամփորդություններ, Նախագծեր

Ճամբարի հաշվետվություն

Հունվարի սկզբից մենք հաճախում ենք դպրոց։Մեր դպրոցում անցկացվում է ճամբար։Դասարանները ջոկատների են բաժանվում և ամեն մեկը,երբ ուզենա,կկարողանա փոխել իր ջոկատը։Ամեն ջոկատ ղեկավարում է ուսուցիչ կամ ուսուցչուհի։Մեր ջոկատավարը դարձավ մեր հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի Հասմիկ Թոփչյանը։Ես շատ ուրախացա,որ հենց նա դարձավ մեր ջոկատավարը,որովհետև նրա հետ մեր օրերը շատ հետաքրքիր և ուսումնական էին անցնում։Մենք ամեն շաբաթ ինչ-որ տեղ էինք գնում,ճամփորդում էինք Հայաստանով։Շաբաթները արագ և ուրախ էին անցնում։Մենք գնում էինք վայրեր,ծանոթանում էինք տարբեր ձեռագրերի,մշակույթների հետ։Առաջին օրերին մենք գնացինք Սահադաշտ,որը գտնվում էր Իսակովի պողոտայում։Այն մի մեծ շենք էր,որի մեջ կային մի քանի սառցադաշտեր։Մենք գնացինք հոկկեյի սահադաշտ։Ես չգիտեի քշել չմուշկներ,բայց մի քանի փորձից կարողացա ինքնուրույն վարել չմուշկները։Շատ ուրախ էի,որովհետև մեկ անգամ էի եղել սահադաշտում,էն էլ փոքր տարիքում։Ժամանակը շատ շուտ անցավ և մենք վերադարձանք հետ՝դպրոց։Հաջորդ շաբաթ գնացինք Մատենադարան,որը գտնվում է Մաշտոցի պողոտայում։Մատենադարանում նույնպես մի քանի տարի առաջ էի եղել։Համեմատ իմ անցյալ այցելույից՝Մատենադարանը լիովին փոխվել էր,դարձել էր մի հետաքրքիր ձեռագիր։Այնտեղ պահվում են 23,000-ից ավել ձեռագրեր։Մատենադարանի ճամփին,մենք հետաքրքիր զրույցներ ունեցանք մեր ուսուցչուհու հետ։Նա մեզ հարցեր էր տալիս,իսկ մենք փորձում էինք պատասխանել։Ճանապարհը հետաքրքիր և զվարճալի անցավ։Իսկ Մատենադարանի ներսում մենք խոսեցինք շատ ձեռագրերի և պատվավոր պատմիչների մասին։Մատենդարանում կային մի քանի սրահներ,որտեղ մենք խոսում էինք տարբեր դեղամիջոցների և տարբեր գրքերի մասին։Սրահները տարբեր էին։Մեկում պահվում էին դեղեր,իսկ մյուսում ձեռագրեր,գրքեր և գույներ։Այո,շատ հետաքրիքր անցավ և մենք կարողացանք ուսումնասիրել նաև Հայաստանի հին ժամանակների քարտեզը,որը շատ մեծ էր։Շատ հետաքրքիր անցավ ժամանակը։

2014 Erywań, Matenadaran (18).jpg

Մատենադարանի փոխտնօրենը մեր դասարանի Արփիի պապիկն է,ով մեզ ցույց տվեց տարբեր նկարներ և գրքերի ռեստավրացիաներ։Ինձ դա նույնպես շատ դուր եկավ։Մենք նաև խոսեցինք,թե ինչպես են ստանում մեռոնաջուրը,որը 72 ծաղկի միջոցով է պատրաստվում ամեն 7 տարին մեկ անգամ Էջմիածնում։Ավելացնեմ,որ խոսեցինք նաև մագաղաթի վրա հայտնվող միկրոօրգանիզմների մասին,որոնք կարող են գիրքը փչացնել։

Այստեղ կարող եք դիտել մեր այցը դեպի Մատենադարան։

Այպիսով այս մի ճամփորդությունը նույնպս հաջող և ուրախ ստացվեց։Իհարկե հաջորդ մի քանի շաբաթների ընթացքում նույնպես մեր ջոկատը գնացել է ճամփորդության,բայց ես չեմ կարողացել գնալ պատճառների միջոցով։Ես իհարկե շատ կուզեի գնալ ճամփորդության դեպի Լեռնանիստ,Ապարանի ջրամբար,բայց ինչ ասես,չստացվեց։

Դիպելով հղումին կարող եք տեսնել մեր նախագիծը։<<Սովորող-սովորեցնող>>

Ճամբարի ընթացքում մասնակցել եմ նաև շատ նախագծերի,որոնցից են <<Սովորող-սովորեցնող>>,Բնատեխնիկական ստուգատես և այլն․․։Ես շատ ուրախ էի,որ կարողացա մասնակցել այս նախագծերին։<<Սովորող-սովորեցնող>>նախագիծը անցկացվեց իմ եղբոր դպրոցում՝Արևելյան դպրոցում։Նախագծի շրջանակներում մենք 2-3 դասարանին սովորեցրել էինք մի քանի ծրագերի,որոնցից էին PowerPoint,Wordpress:Մենք գնացել էինք խմբով։Ես,իմ դասարանցի Լիլիի,և համադասարանիցներ Դավիթի և Ավագի հետ։Մեզ հետ էր նաև մեր դասզեկը՝Ընկեր Ռիման։Նա էր մեզ առաջարկել այս նախագիծը։Ես շատ էի ուրախացել,որ հանդիպել էի այդ դասարանի հետ։Ասեմ,որ այդ դասարանը շատ ընդունակ էր։Բնատեխնիկական ստուգատեսին մասնակցել եմ երկու առարկաներից՝ֆիզիկայից և քիմիայից։Ուղարկել եմ 5 նյութ,որոնք և ընտանեկան էին և լաբորատոր։

Նաև կուզենամ ավելացնել,որ մենք պատրաստվում էին Թումանյանական բեմադրությանը,որը տեղի կունենա փետրվարի 4-ին,ժամը 13։35։Ով ուզում է,թող գա)

Մի խոսքով մեր ճամբարը հրաշալի անցավ և մենք կարողացանք շատ բաներ իմանալ։Հետաքրքիր և ուսումնական անցավ 2021-ի ճամբարը։Ես շատ կուզեի կրկնել։Հիմա Հունվարի 29-ն է՝վերջին օրը։Իսկ մյուս շաբաթվանից արդեն նորմալ կերպով հաճախելու ենք դպրոց։Շնորհակալ եմ,հաջողություն։

Posted in Նախագծեր, Ֆիզիկա

Բնատեխնիկական ստուգատես 2021 ֆիզիկայից՝Ընտանեկան նախագծեր

Ֆիզիկայի դասընթացի ժամանակ և առնանց և ներկա՝կատարել ենք նաև համագործակցային և ընտանեկան նախագծեր։Ուսումնասիրել ենք ինֆորմացիաներ և տեղեկատվություն և փոստի միջոցով ներկայացրել այն։Ցանկանում եմ ներկայացնել իմ ընտանեկան նախագծերը։Բարի դիտում։

1 ընտանեկան նախագիծ

Անանիա Շիրակացի

Այստեղ ես պատմել եմ հայ մեծ աշխարհագետ Անանիա Շիրակացու մասին։Ես իմ ընտանիքի հետ կատարել եմ այս աշխատանքը։Մենք հետաքրքիր փաստեր,ինֆորմացիա ենք փոխանցել իրար և կայքերի միջոցով արել ենք այս նախագիծը։Դիպելով հղումին կարող եք տեսնել մեր աշխատանքը։

2 ընտանեկան նախագիծ

Գործնական աշխատանք՝քիմիական և ֆիզիկական երևույթները մեև կենցաղում և շրջապատում

Իսկ այստեղ ուզում եմ ներկայացնել երևույթներ։Այս փոստի մեջ պատմել եմ քիմիական և ֆիզիկական երևույթների մասին,նաև պատմել եմ։Սա կատարել եմ առցանց ուսւոսման ժամանակ,երբ մենք դեռ ուսւոմնասիրում էինք ֆիզիկան և բնությունը։Բացատրել եմ ամեն երևույթը

3 ընտանեկան նախագիծ

Ֆիլմերի դիտում։Ինտերնետային պաշար

Իսկ վերջին փոստի մեջ պատմել եմ ֆիլմերի մասին։Մեր ուսուցչուհու կայքից գտել եմ ինտերնետային պաշարներ փոստը,որտեղ կային հարյուրավոր տեսանյութեր ֆիզիկայից։Ես դիտել եմ մի քանիսը և պատմել եմ։Այստեղ կա և Արքիմեդյան ուժը և այլոք։Դասի ժամանակ ներկայացրել եմ,որպես ընտանեկան նախագիծ։Անձամբ իմ դուրը շատ է եկել և այս նախագիծը ես հավանել եմ,կցանկանայի կրկնել։Սա նույնպես կատարել եմ առցանցի ժամանակ։

4 ընտանեկան նախագիծ

Նյութերի մաքրության որոշում

Որոշել եմ երկու ֆիրմային կաթի անարատությունը խտության միջոցով։

Ճամբարի ժամանակ ցանկացա որոշել,թե մեր տան երկու ֆիրմային կաթերից ,որն է ավելի անարատ։Դրա համար ես վերցրեցի երկու կաթ՝Մարիաննա ֆիրմայի և Չանախ ֆիրմայի։Ստուգել եմ անարատությունը խտության միջոցով։

Posted in Նախագծեր, Ֆիզիկա

Բնատեխնիկական ստուգատես 2021 ֆիզիկայից՝Փորձեր լաբորատորիայում

Սեպտեմբերից մենք անցնում ենք ֆիզիկա առարկան։Ֆիզիկայի ժամին անցնում ենք հետաքրքիր դասեր,ստանում ենք հետաքրքիր ինֆորմացիա և ծանոթանում ենք ընդհանուր ֆիզիկայի հետ։Ֆիզիկան շատ լավ գիտություն է,որը անձամբ ինձ շատ է դուր գալիս։Մենք կատարել ենք փորձեր և առցնանց և ներկա։Ինձ շատ են դուր գալիս բոլոր նախագծերը և բոլոր դասերը։Ես շատ սիրեցի ֆիզիկա առարկան։Դաարանի հետ կատարել ենք բազում հետաքրքիր փորձեր,որոնք ցանկանում եմ Ձեզ ցույց տալ։

Անցել ենք նյութի խտությունը

Նյութի խտություն։Խտության միավորներ

Այս դասի ժամանակ անցել ենք խտություն թեման։Խտությունը դա զանգավծի և ծավալի հարաբերություն է։Նշանակում ենք ρ տառով /ռո/։Մենք կատարել ենք փորձ,որի ժամանակ ստուգել ենք խտությունը և ծավալը։Մեծ սիրով այն ներկայացնում եմ Ձեզ։

Կատարել ենք նաև սայլակների փորձը,որը հիշեցվում է տարբեր կայքերում և ֆիզիկայի գրքերում։Ահա այն

Դա մարմինների փոխազդեցության թեման է

Մարմինների փոխազդեցություն

Նպատակը՝հասկանալ փորձերի միջոցով դիտել և հասկանալ մարմինների փոխազդեցության երևույթները։

Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր՝նույնատիպ 2 սայլակ,որոնցից մեկի վրա դիմացից արմացված է առաձգական,մետաղյա թիթեղ,թել,մկրատ,լուցկի։

Նույն սայլակի թիթեղը նույնպես ճկում եմ և կապում եմ թելով։Այս անգամ այն մոտեցնում եմ պատին և այրում եմ թելը։Թելը այրելուց հետո,ես տեսա,որ առաձգական թիթեղը ուղվելով հարվածեց պատին,բայց ինքը հետ հեռացավ պատից։

Եզրակացություն․

Փորձից հասկացա,որ պատը ազդեց սայլակի վրա և այն նրանից հետ հրվեց։

Կատարել ենք երեք փորձ

Առաջինը՝ամրացրել ենք թելը առաձգական թիթեղին ,դրել ենք գետնին և վառել ենք այն։Հասկացել ենք ,որ միայնակ սայլակը չի կարող փոխել արագությունը՝մնում է դադարի վիճակում։Հետո կապել ենք նույն ձև և դրել ենք պատի մոտ։Վառելուց հետո տեսել ենք,որ սայլակը փոխազդել է պատի հետ,և վերջինից հրվել է։Այնինքն պատը փոխազդել է և սայլակը շարժվել է։Իսկ երրորդում իրար դեմ-դիմաց տեղադրել ենք նույնատիպ սայլակ։Մեկի թելը ճկում ենք և կապում ենք մյուսին։Վառելուց հետո տեսել ենք,որ երկուսն էլ շարժվել են՝այնինքն փոխազդել են նույն ձև։

Ղեկավար՝Գայանե Մխիթարյան

Posted in Հաշվետվություններ, Նախագծեր

Թումանյանական խառնաշփոթի հրավիրատոմսեր

Մեր ջոկատը պատրաստել է հրավիրատոմսեր ուսուցիչների և երեխաների համար։Հունվարի 28,ժամը 11-ին փոքր դահլիճում տեղի կունենա բեմադրում Հովհաննես Թումանյանի հեքիաթների հիմման վրա։Այսպիսով ներկայացնում ենք հրավիրատոմսերը վիդեոյի տեսքով։

Միջին դպրոց

Ռիմա Երեմյան

Լուսինե Բուշ

Մենուա Հարությունյան

Լուսինե Պետրոսյան

Անահիտ Մելքոնյան

Լաերտ Գրիգորյան

Լուիզա Քեշիշյան

Գոհար Եղոյան

Վարդուհի Հայրյան

Posted in Ճամփորդություններ, Նախագծեր

Դեպի Մատենադարան

Այսօր՝հունվարի 15-ին,ես իմ դասարանի հետ գնացի Մատենադարան։Ճանապարհը դեպի Մատենադարանը շատ հավես ու ակտիվ անցավ։Ընկեր Հասմիկ մեզ հարցեր էր տալի կապված Երևանի տեսարժան վայրերի,արձանների,շենքերի,եկեղեցիների և փողոցների հետ կապված,իսկ մենք փորձում էին պատասխանել։Ճանապարհին մենք իմացանք ավելի շատ ինֆորմացիա,քան գիտենք դրանից առաջ։Օրինակ,կային վայրեր,եկեղեցիներ,շենքեր փողոցներ,որոնք չգիտեի և իմ ընկերները և իմ ուսուցիչը հուշում էին դրանց անունները։Շատ հետաքրքիր ու երկար պատմություն ունի մեր մայրաքաղաքը։Մենք անցանք Ամերիկյան դեսպանատան կողքով և անցանք Հաղթանակի կամուրջը։Եվ ահա հասանք Մաշտոցի պողոտա,և իհարկե հասանք Մատենադարան։Ես վերջին անգամ եղել էի Մատենադարանում մոտ 5 տարի առաջ։Ես դեռևս 7 տարեկան էի և այդքան շատ չէի հասկանում։Վերջապես եկավ այդ պահը,երբ մենք մտանք ներս։Երբ մտանք ներս և շատ զարմացա,թե որքան էր այնտեղ գեղեցիկ։Իմ վերջին այցելույից հետու,այն վերանորոգել էին,և ներսում ավելացրել էին շատ գեղեցիկ սյուներ և նկարազարդ պատեր։

2014 Erywań, Matenadaran (18).jpg

Մատենադարանը կառուցվել է 1997 թվականին և ընդգրկվում է համաշխարհային հիշողության վայրերում։Երբ բարձրացանք այդ դիքը,տեսանք Մեսրոպ Մաշտոցին իր աշակերտ՝Կորյունի հետ մեջտեղում։Կորյունը գրել է Մեսրոպ Մաշտոցի կենսագրությունը,որով հայտնվել է ուշադրության կենտրոնում։Ես գիտեի որոշ ինֆորմացիա Մատենադարանի մասին,բայց երբ մտանք ներս կարծես իմացա ավելին։Ներսում շատ գեղեցիկ էր,քան ես էի պատկերացնում։Մատենադարանում պահվում են 23 հազարից ավել ձեռագիր,որոնց կեսը պահվում է պահոցներում։Մատենադարանում կային մի քանի սրահ։Երբ մտանք առաջին սրահ,տեսանք,որ այնտեղ պահվում են շատ հին ձեռագրեր։Մոտեցանք առաջին ձեռագրին և դա պարզվեց ամենածանր գիրքն էր։

Կարող ենք տեսնել,որ կա երկու գիրք։Հայկական ամենածանր գիրքը դա Մշո Ճառընտիրն է։Այն կշռում է 28 կգ։Ըստ լեգենդի՝ցեղասպանության ժամանակ այն տեղափոխել են Էջմիածին երկու կին։Քանի,որ այն շատ ծանր էր,կիսել են երկու մասի։Այստեղ մի կեսն է։Այն կշռում է 14 կգ՝ուղիղ կեսը։Երկու կին կիսել են գիրքը։Մի կինը հաջող հացրել էր ապահով վայր,իսկ մյուսը դժբախտաբար ճամփին մահացել էր,բայց հասցրել էր պահել գիրքը հողի տակ։Իսկ մյուս գիրքը դա Տոնացույցն է։Այն հանգիստ տեղավորվում է գրպանում և լուցկու տուփի մեջ,և դրա համար էլ ասում են ,,լուցկի տուփից փոքր է,,։Ի դեպ այս արձանի վրա է պատկերված 7 դարի հայ աշխարհագետ Անանիա Շիրակացին։Իմ դուրը շատ եկավ։

Հետո մոտեցանք այս ձեռագրի մոտ և մեզ պատեցինք,որ այն ժամանակներում դեռ չկային տպագրություններ և մի գիրքը պետք է գրվեր մի քանի անգամ,որպեսզի բաժանվեր մի քանի հոգու միջև։Եվ դրա համար մարդիկ նստում էին և մի գրիքց արտագրում էին տեքստերը մյուս գրքի մեջ։Եվ ըստ պատմության՝Մովսես Խորենացին (որը ի դեպ արձանի վրա է պատկերված),գտնվել է պատերազմի դաշտում և ամեն ինչ տեսել է ,և իհարկե գրել է ։Նա հայ մեծ նշանավոր պատմիչ է,ով գրել է տասնյակ պատերազմների և ճակատամարտերի մասին։Այդ մեծ գրքի մեջ գրվծ են հենց պատերազմների մասին։Նա իր կյանքի ընթացքում արտագրել է մոտ 100,000 գիրք,որոնցից 60 հազարը մեծ չափի են,իսկ մնացած 40 հազար նկարի մեջ պատկերված փոքր գրքի չափի են։Ըստ պատմության՝նա կուրացել է արտագրելով տեքստերը փոքր գրքերի մեջ։Հետո այն շարունակել են իր աշակերտները,որոնք նույնպես կուրացել են,և այսպես շարունակ․

Մովսես Խորենացի

Նաև մեզ այդ սրահում պատմեցին Խաչատուր Աբովյանի,Եղիշե պատմիչի և այլ նշանավոր անձանց մասին։Պատմեցին մեզ գրերի գյուտը,պատմությունը։Եղել է երեք փուլ։Հիմա երրորդ փուլն է աշխարհաբարը։Պատմեցին նաև,որ Խաչատուր Աբովյանը վերջ է դրել գրաբարին և սկսել է աշխարհաբար լեզուն,փրկել է դպրոցները։Այնտեղ տեսանք մի գիրք,որի մեջ պատկերված էին մի քանի երեխաներ և ուսուցիչ։Պարզվում է,որ հին դարերում երեխային հարվածելը դա նորմալ է եղել։Ուսուցիչը վերցրել է փայտը և ամբողջ ուժով հարվածել է երեխային,եթե վերջինիս պահվածքը վտ է եղել,կամ նա դաս չի սովորել։Ի դեպ մի ուրիշ երեխա բռնել է ձեռքում մի այլ փայտ,որ եթե ուսուցչի փայտը խփելու ընթացքում կոտրվեր,այն տար իրեն։Բայց տուժած երեխայի ծնողը չպետք է խառնվեր դաստիարակչությանը,եթե հակառակվեր,ապա երեխային դուրս կհանեին դպրոցից և կտային ծնողների ձեռքը։Հետո քայլեցինք և տեսանք փղոսկրներից պատրաստված գրքեր,որոնք 3 հատ են աշխրահում,տեսանք դեղաբույսերի գրքեր և այլն․․

Հետո գնացինք մյուս սրահ։Այնտեղ պատմում էին բույսերի և դեղերի մասին։Պատմեցին գույների ստեղծման մասին,դեղերի ստեղծման մասին և այլն․․։Հետո մեզ տարան աշխարհագրական բաժին և մենք տեսանք մեր դիրքը անցյալում։Պետք է ճանաչել մեր պատմությունը,և պետք է իմանալ թշնամու հողերի մասը,որպեսզի կռվի ընթացքում իմանաս թշնամու թույլ կողմերը և կարողանաս հաղթանակ տանել։Ուզում եմ մեծ շնորհակալություն մաղթել Մատենադարանի աշխատակիցներին և իհարկե իմ սիրելու ուսուցչուհուն՝ընկեր Հասմիկին,այսպիսի շքեղ ճամփորդություն պատրաստելու համար։Եթե լինի հնարավորություն ես և մեկ անգամ կուզենամ գնալ Մատենադարան։Շնորհակալություն։