Օքսիդների դասակարգումը, հատկությունները

Հաշվարկային֊  լաբորատոր  փորձեր` <<Անօրգանական շղթաներ>>

  • Մետաղ-հիմնային օքսիդ-հիմք-աղ Mg→ MgO →Mg(OH)2→  MgCl2
  • Քանի՞ գրամ աղ MgCl2 կստացվի, եթե այրել ենք 4,8 գրամ մագնեզիում:
  • Ոչ մետաղ→ թթվային օքսիդ→ թթու→ աղP→P2O5→H3PO4 →Na3PO4
  • Քանի՞ գրամ աղ`Na3PO4 կստացվի, եթե այրել են 6,2 գրամ ֆոսֆոր:

1. Միացման ռեկացիայի դեպքում միանում իրար երկու պարզ նյութ և առաջանում է մեկ բարդ նյութ:

2. Չեզոքացման ռակցիա է կոչվում հմքի և թթվի միջև ընթացող փոխանակման ռեակցի, որի հետևանքով առաջանում է աղ և ջուր :

3. Փոխանակման ռեակցիա է կոչվում այն ռակցիան, որի ընթացքում տեղի է ունենում հիմքի և թթվի միջև: Ռեակցիայի արդյունքում առաջանում է աղ և ջուր:

Փորձ 1 — Մագնեզիումի օքսիդի ստացումը՝ մագնեզիումը այրելիս
2MG+O2 —> 2Mgo+Q

Փորձ 2Մագնեզիումի հիդրօքսիդի ստացումը՝ մագնեզիումի օքսիդը ջրում լուծելով MgՕ + H2O —> Mg(OH)2

Օգտագործում են հայտանյութ` ֆենոլֆտալեին, որպեսզի համուզվենք որ ստացվածը հիմք է:

Շարունակել կարդալ “Օքսիդների դասակարգումը, հատկությունները”

“Անօրգանական շղթա” լաբորատոր փորձեր

1. Միացման ռեկացիայի դեպքում միանում իրար երկու պարզ նյութ և առաջանում է մեկ բարդ նյութ:

2. Չեզոքացման ռակցիա է կոչվում հմքի և թթվի միջև ընթացող փոխանակման ռեակցի, որի հետևանքով առաջանում է աղ և ջուր :

3. Փոխանակման ռեակցիա է կոչվում այն ռակցիան, որի ընթացքում տեղի է ունենում հիմքի և թթվի միջև: Ռեակցիայի արդյունքում առաջանում է աղ և ջուր:


(Բոլոր փորձերի տեսանյութը նեքևում)

Փորձ 1 — Մագնեզիումի օքսիդի ստացումը՝ մագնեզիումը այրելիս
2MG+O2 —> 2Mgo+Q

Փորձ 2Մագնեզիումի հիդրօքսիդի ստացումը՝ մագնեզիումի օքսիդը ջրում լուծելով MgՕ + H2O —> Mg(OH)2

Օգտագործում են հայտանյութ` ֆենոլֆտալեին, որպեսզի համուզվենք որ ստացվածը հիմք է:

Փորձ 3 — Չեզոքացման ռեակցիա

Փոխանակման ռեակցիա է, որը տեղի է ունենում հիմքի և թթվի միջև: Ռեակցիայի արդյունքում առաջանում է աղ (MgCl2) և ջուր (H2O):
Mg(OH)2+ 2HCl = MgCl2 + H2O

Mg —> MgO —> Mg(OH)2 —> MgCl2

2Mg+O2=2MgO+Q

MgO2+H2O —> Mg(OH)2

Mg(OH)2+2HCl —> MgCl2+2H2O

Քիմիական ռեակցիայի տեսակները

Սահմանել և գրել օրինակներ

Քիմիական ռեակցիայի տեսակներն են․ միացման, տեղակալման, փոխանակման, քայքայման, օքսիդավերականգնման, կատալիտիկ, ջերմանջատիչ և ջերմակլանիչ։

Միացման քիմիական ռեակցիայի ժամանակ երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում է մեկ բարդ նյութ:

images.jpg

CaO+H2O=Ca(OH)2

Քայքայման ռեակցիայի ժամանակ մեկ բարդ նյութի քայքայումից ստացվում են երկու կամ ավելի նյութեր:

images (2).jpg

Cu(OH)2=CuO+H2O

Տեղակալման է պարզ և բարդ նյութերի միջև ընթացող այն քիմիական ռեակցիան, որի ժամանակ պարզ նյութը կազմող ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի բաղադրությունում առկա տարրերից որևէ մեկի ատոմները:

images (7).jpg

Zn+2HCl=H2↑+ZnCl2

Փոխանակման են կոչվում այն ռեակցիաները,որոնք կատարվում են բարդ նյութերի միջև, որտեղ նրանք փոխանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով:

Իոնափոխանակման ռեակցիաներ — դաս։ Քիմիա, 9-րդ դասարան.

CuO+H2SO4=CuSO4+H2O

Օքսիդավերականգնման ռեակցիաները ընթանում են նյութերի բաղադրության մեջ առկա տարրերի ատոմների օքսիդացման աստիճանների փոփոխությամբ։

Մագնեզիումի այրման ռեակցիայի հավասարումը թթվածնում հետևյալն է.

2Mg+O2=2MgO

այդ ռեակցիայի հավասարումը կարելի է ներկայացնել հետևյալ կիսառեակցիաների միջոցով.

ա. օքսիդացում.     Mg0−2e→Mg2+

բ. վերականգնում. O02+4e→2O−2

Շարունակել կարդալ “Քիմիական ռեակցիայի տեսակները”

Անօրգանական նյութերի հիմնական դասերի վերաբերյալ գիտելիքների ընդհանրացում

Թեմատիկ հարցեր.

Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերն ըստ բաղադրության․

Նյութերն ըստ բաղադրության դասակարգում են երկու խմբի՝ պարզ և բարդ։ Պարզ են կոչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են միևնույնն տարրի ատոմներից։ Բարդ են կոչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են տարբեր տարրերի ատոմներից։ Պարզ նյութերը դասակարգվում են մետաղների և ոչմետաղների։ Բարդ նյութերն էլ դասակարգվում են օրգանական ու անօրգանական նյութերի։

Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերն ըստ ծագումնաբանության․

Ըստ ծագման դասակարգում են օրգանական ու անօրգանական։

Անօրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք․

Անօրգանական նյութերից են ծծմբական թթուն (H2SO4), նատրիումի հիդրօքսիդը (NaOH), պղնձի քլորիդը (CuCl), կերակրի աղը (NaCl), քլորը (Cl), պղինձը (Cu), ածխաթթու գազը (CO2)

Օրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք․

Օրգանական նյութերից են սպիտակուցները, ճարպերը, նուկլեինաթթուները, ածխաջրերը, նավթը, խմելու սոդան, գլյուկոզը, ֆրուկտոզը, գինու սպիրտը։

Ո՞ր նյութերն են ավելի շատ, օրգանականը, թե՞ անօրգանականը, պատասխանը հիմնավորեք:

Օրգանական նյութերը մարդկությանը ավելի հայտնի են, քանի որ դրանց հայտնիությունը տատանվում է 30 մլն-ի սահմաններում։ Իսկ անօրգանական նյութերի քանակը, որոնք մարդկությանը հայտնի են կազմում է մոտավորապես 2,5 մլն։ Տարբերվում են ածխածնի ատոմի կառուցվածքի յուրահատկությամբ, իզոմերիա երևույթով, հոմոլոգիա երևույթով։

Իզոմերիա — Օրգանական նյութերին բնորոշ է միևնույն մոլեկուլային բանաձև ունեցող, բայց հատկություններով տարբերվող միացությունների գոյությունը։ 

Հոմոլոգիա — համապատասխանություն, կառուցվածքով և ծագմամբ իրար համապատասխանող օրգանների նմանություն։ 

Անօրգանական նյութեր։ Օքսիդներ

Առաջադրանքներ.  

1). Հետևյալ նյութերից ընտրեք անօրգանական նյութերը և գրեք դրանց քիմիական բանաձևերը. թթվածին, կերակրի աղ, շաքար, երկաթ, ջուր, քլոր, խմելու սոդա, գլյուկոզ, ծծմբական թթու, ազոտ, սպիտակուց, պղինձ, գինու սպիրտ, ածխաթթու գազ, շմոլ գազ, ճարպ:

  • Թթվածին (О2)
  • Կերակրի աղ (NaCl)
  • Երկաթ (Fe)
  • Ջուր (H2O)
  • Քլոր (Cl2)
  • Ծծմբական թթու (H2SO4)
  • Ազոտ (N2)
  • Պղինձ (Cu)
  • Ածխաթթու գազ (CO2)
  • Շմոլ գազ (CO)

2). Որոշեք Ձեր ընտրած բարդ անօրգանական նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները Mr, որակական և քանակական բաղադրությունները՝ տարրերի զանգվածային հարաբերությունները, զանգվածային  և մոլային բաժինները:

Կալիում՝ նախագիծ

Կալիումն անփոխարինելի միներալ և էլեկտրոլիտ (իոն) է, որն անհրաժեշտ է օրգանիզմի նորմալ գործունեության համար: Կալիումը մասնակցում է նյարդերի և մկանների նորմալ գործունեությանը, ինչպես նաև բջիջների սննդանյութերով և արգասիքներով փոխանակությանը:

Մեծ մասամբ, կալիում պարունակվում է օրգանիզմի բջիջներում, նաև ներբջջային հեղուկի մեջ: Նատրիումի հետ միասին, կալիումն անհրաժեշտ է օրգանիզմի փափուկ հյուսվածքների տոնուսի, նաև  մկանների պաշտպանության համար: Կալիումը նաև օժտված է հակասկլերոտիկ արդյունքով, այսինքն, անոթներից և բջիջներից հանում է վտանգավոր աղերը:

10 ազդանշան, որ օրգանիզմը բավարար քանակով կալիում չի ստանում.  անուշադրության մի մատնեք

Կալիումի դերը

Կալիումը կյանքի համար անփոխարինելի իոն է: Այն թույլ է տալիս նյարդերին, որ պատասխանեն ազդանշաններին, իսկ մկաններին (այդ թվում՝ սրտամկանին)՝ որ կծկվեն: Կալիումը նաև հակազդում է նատրիումի ազդեցությանը (որն առկա է կերակրի աղի մեջ) արյան ճնշումը բարձրանալիս, ինչպես նաև տեղափոխում է սննդանյութերը բջջից ներս և նյութափոխանակության արգասիքները՝ բջջից դուրս:

Կալիումի ևս մեկ կարևոր գործառույթն է դրա մասնակցությունը նյարդային ազդակների ստեղծման համար: Սիրտն օրգանիզմի ամենակարևոր օրգանն է, որը, հատկապես կալիումի կարիքն ունի: Այն բարենպաստ ազդեցություն է թողնում սրտամկանի և սրտային փականների աշխատանքի վրա: Հիպոտոնիայով տառապող մարդկանց օրգանիզմում հաճախ է նկատվում կալիումի ցածր պարունակություն:

Մարդկանց մեծ մասն կալիումի անհրաժեշտ ամբողջ քանակը ստանում է սննդով և ըմպելիքներով, սակայն ցածր կամ բարձր կալիումի մակարդակները կարող են առաջացնել ծանր առողջական խնդիրներ:

Օրգանիզմում ինչպես և մնացած այլ միկրոտարրերը, կալիումը նույնպես օգտակար է ճիշտ խտության դեպքում: Երեխաների համար կալիումի օրական չափաքանակը կազմում է 600-1700 մգ, իսկ մեծահասակների համար` 1800-5000 մգ:

Շարունակել կարդալ “Կալիում՝ նախագիծ”

Լաբորատոր  փորձեր` «Ջրածնի ստացումը տեղակալման ռեակցիայով և այրումը»

1. Ո՞րն է կոչվում երևույթ։

Բնության մեջ կատարվող ցանկացած փոփոխություն կոչվում է երևույթ։ Երևույթները լինում են ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիկաքիմիական։

2. Ո՞րն է կոչվում ֆիզիկական երևույթ։

Այն երևույթները, որոնց ընթացքում նյութերը (մարմինները) փոխում են վիճակը, ձևը, չափերը, կոչվում են ֆիզիկական երևույթներ: Ֆիզիկական երևույթների ընթացքում նյութերը չեն փոխարկվում այլ նյութերի, այսինքն՝ նոր նյութեր չեն առաջանում:

3. Ո՞րն է կոչվում քիմիական երևույթ։

Այն երևույթները, որոնց ընթացքում նոր նյութ է առաջանում, փոխվում է գույնը, հոտը և անջատվում է գազ ու էներգիա, կոչվում է քիմիական երևույթներ։ Քիմիական երևույթ, քիմիական փոխարկում, քիմիական ռեակցիաների ընթացքում առաջանում են նոր նյութեր նոր ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիոլոգիական հատկություններով։

Քիմիական երևույթների հատկանիշներն են՝ ջերմության անջատումը կամ կլանումը, գույնի փոփոխությունը, համի փոփոխությունը, հոտի հայտնվելը կամ անհետանալը, գազի առաջացում կամ անհետացում, լույսի անջատումը, նստվածքի առաջացումը կամ անհետացում։

Քիմիական ռեակցիաների տեսակները՝

  • Միացման
  • Տեղակալման
  • Քայքայման
  • Փոխանակման

Միացման քիմիական ռեակցիայի ժամանակ երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում է մեկ բարդ նյութ:

Քայքայման ռեակցիայի ժամանակ մեկ բարդ նյութի քայքայումից ստացվում են երկու կամ ավելի նյութեր:

Տեղակալման է պարզ և բարդ նյութերի միջև ընթացող այն քիմիական ռեակցիան, որի ժամանակ պարզ նյութը կազմող ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի բաղադրությունում առկա տարրերից որևէ մեկի ատոմները:

Փոխանակման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնք կատարվում են բարդ նյութերի միջև և որտեղ նրանք փոխանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով: 

Լաբորատոր փորձ՝ «Ջրածնի ստացումը տեղակալման ռեակցիայով և այրումը»

Zn+2HCl=> ZnCl2+H2

2Al+6HCl=> 2AlCl3+3H2

Mg+2HCl=> MgO2+H2

2H2+O2=2H2O

Անհրաժեշտ նյութեր՝

Displaying 1664891552795.jpg
Ցինկ (Zn)
Displaying 1664891552773.jpg
Աղաթթու (HCl)
Displaying 1664891552784.jpg
Մագնեզիում (Mg)

Սկզբից ցինկի մի քանի հատիկ լցնում եմ անոթի մեջ։ Այնուհետև ես լցրեցի աղաթթվի լուծույթը ու տեսա, որ ինչ-որ քիմիական երևույթ տեղի ունեցավ անոթի հատակում, ջուրը խշշաց, ու սկսեց կամաց-կամաց դադարել։ Իսկ հետո ավելացնելով մագնեզիումի մի քանի հատիկ, ես արագորեն փակեցի անոթի բերանը, որպեսզի ջրածինը դուրս չգա անոթից։ Մի որոշ ժամանակ սպասելուց հետո լուցկին այրեցինք և մոտեցրեցինք բերանին և տեսանք մի փոքրիկ պայթյուն՝ բոց։

Փորձը՝ տեսանյութով․․․

Գործնական աշխատանք 1․ “Նյութերի  ֆիզիկական հատկությունները”

Գործնական աշխատանք  1. 

<<Նյութերի  հատկությունները՝ ֆիզիկական, քիմիական , ֆիզիոլոգիական>>

Առաջադրանքներ. *-Նյութերը դասակարգել, անվանել և գրել բանաձևերը, նկարագրել ֆիզիկական հատկությունները՝ գույնը, ագրեգատային վիճակը (պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման ջերմաստիճանները, ջերմա-էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը ջրում և այլն:

 *Ընտրեք կենցաղում կամ շրջապատում 10 նյութ, գրեք դրանց բանաձևերը և կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

  • Ինչպիսի՞ տարրերի  ատոմներից  է  կազմված  նյութը, ատոմների  քանակը
  • Որոշեք  բարդ  նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածները՝ Mr
  • Որոշեք  տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝ w, զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:

Առաջին նյութ (Կերակրի աղ)

NaCl (Նատրիումի քլորիդ)

Ֆիզիկական հատկությունները՝

  • Գույն — անգույն
  • Հոտ — չունի
  • Ագրեգատային վիճակը — բյուրեղային /պինդ/
  • Եռման ջերմաստիճան — 14650C
  • Հալման ջերմաստիճան — 8010C
  • Լուծելիությունը ջրում — լավ
  • Ջերմահաղորդականություն — չունի
  • Խտություն — 2,17 գ/սմ3

Հաշվարկ՝

  1. NaCl-ն կազմված է Նատրումի (Na) ու Քլորիդի (Cl) մեկական ատոմներից։
  2. Mr(NaCl)=23+35.5=58.5; m(NaCl)=23:35․5
  3. w(Na)=23/58*100%=40%;
  4. w(Cl)=35/58*100%=60%
  5. φ(Na)=1/2*100%=50%
  6. φ(Cl)=1/2*100%=50%
Շարունակել կարդալ “Գործնական աշխատանք 1․ “Նյութերի  ֆիզիկական հատկությունները””

Դաս 2` Ֆիզիկական մարմին և նյութ

Դաս 2. 

7, 8-րդ դաս. անցածի կրկնողություն.  

Ֆիզիկական մարմին և նյութ: Ատոմ, մոլեկուլ, իոն: Պարզ և բարդ նյութեր: Անօրգանական և օրգանական նյութեր: Նյութի հատկությունները, բաղադրությունը, կառուցվածքը: Ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ: Քիմիական ռեակցիաների տեսակները՝ միացման, քայքայման, տեղակալման, փոխանակման, կատալիտիկ, օքսիդավերականգնման: Քիմիական տարրերի  պարբերական օրենքը և համակարգը: Ատոմի բաղադրությունը և էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը: Հարաբերական ատոմային զանգված՝ Ar:   

Ատոմ, մոլեկուլ, պարզ և բարդ նյութեր

Պատկեր:Schematicky atom.png — Վիքիբառարան

Ատոմը նյութի ամենափոքր քիմիապես անբաժանելի մասնիկն է։ Մոլեկուլը նյութի փոքրագույն, բաժանելի մասնիկն է։ Այն կազմված է միջուկից և նրա շուրջը պտտվող էլեկտրոններից։ Պարզ նյութերը այն նյութերն են, որոնք կազմված է միևնույնն տարրի ատոմներից, իսկ բարդ նյութերն են տարատեսակ տարրերի ատոմներից բաղկացած նյութերը, օր՝․ H2O:

Անօրգանական և օրգանական նյութեր

Անօրգանական նյութերի հիմնական դասերը – Նարեկ Իսախանյան

Օրգանական են կոչվում են այն բարդ քիմիական միացությունները, որոնց կազմի մեջ մտնում է ածխածին և ջրածին միությունը (CH)։ Օրգանական նյութեր են՝ ճարպը, ամինաթթուները, որոնք սպիտակուցների կառուցվածքային «աղյուսիկներն» են, գլյուկոզը, ֆրուկտոզը, այլ շաքարները, մրջնաթթուն, քացախաթթուն, մրգերում և բույսերում պարունակվող այլ թթուները, բնական գազը, նավթը և դրա թորման արգասիքները՝ բենզինը, կերոսինը, ածխաջրածինները՝ պրոպանը, բութանը, ացետիլենը, էթիլ սպիրտը, ացետոնը: Գոյություն ունեն նաև արհեստական օրգանական նյութեր՝ պլաստմասսաները: Իսկ անօրգանական նյութերը այն քիմիական միացություն է, որը չունի ածխածին — ջրածին կապեր։ 

Նյութի հատկությունները, բաղադրությունը, կառուցվածքը

Հատկությունն այն բնութագրիչն է, որով նյութերը նմանվում են իրար կամ տարբերվում միմյանցից: Բոլոր նյութերը բնութագրվում են որոշակի հատկություններով: Նյութերի հատկություններից են օրինակ, ագրեգատային վիճակը, գույնը, հոտը, համը, խտությունը, հալման և եռման ջերմաստիճանները, էլեկտրահաղորդականությունը, ջերմահաղորդականությունը, մագնիսական հատկությունը, ամրությունը (պինդ նյութի դեպքում): Ի դեպ, սրանք բոլորը նյութի ֆիզիկական հատկություններն են, որոնք բացառապես կախված են նյութի կառուցվածքից: Սովորական պայմաններում նյութերի ագրեգատային վիճակները երեքն են՝ պինդ, հեղուկ ու գազային:

Ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ԵՎ ՔԻՄԻԱԿԱՆ ԵՐԵՎՈՒՅԹՆԵՐ | Science - Quizizz

Ֆիզիկական են անվանում այն երևույթները, որոնց ընթացքում  նյութերը մեկը մյուսի չեն փոխարկվում, այսինքն՝ նոր նյութեր չեն առաջանում: Ծծմբի, շաքարի, կերակրի աղի, ածխի մեծ  կտորների` փոշու վերածվելը։ Քիմիական են անվանում այն երևույթները, որոնց ընթացքում  նյութերը փոխարկվում են  մեկը մյուսի, այսինքն` նոր նյութեր են առաջանում: Նոր նյութերի առաջացմամբ երևույթները` քիմիական երևույթները, նաև անվանում են քիմիական ռեակցիաներ կամ փոխարկումներ: Քիմիական ռեակցիաների հատկանիշներն են` գույնի և հոտի փոփոխություն, գազի, նստվածքի, ջրի և այլնի առաջացում, ջերմության կլանում կամ անջատում:

Քիմիական կապի տեսակները՝

Քիմիական կապը ատոմների միջև փոխազդեցություն է, ինչի արդյունքում առաջանում են մոլեկուլներ (բյուրեղներ):

Ներկայումս տարբերում են քիմիական կապի մի քանի տեսակներ՝ իոնային, կովալենտային, մետաղական և ջրածնային

Screenshot_01-w717.png

Իոնային քիմիական կապի առաջացման հիմքում ընկած է գերմանացի ֆիզիկոս Վ.Կոսելի այն ենթադրությունը, որ միացություններ առաջացնելիս ցանկացած տարրի ատոմ, որոշակի թվով էլեկտրոններ կորցնելով կամ միացնելով, ձեռք է բերում մոտակա իներտ գազի էլեկտրոնային կառուցվածքը: Իոնային կապ կարող է առաջանալ էլեկտրաբացասականության արժեքների մեծ տարբերությամբ տարրերի՝ մետաղների և ոչ մետաղների ատոմների միջև: Երկու ատոմներ միմյանց մոտենալիս առաջացնում են ընդհանուր էլեկտրոնային զույգ: Քիմիական կապը, որն առաջանում է երկու ատոմի միջև ընդհանրացված էլեկտրոնային զույգի միջոցով կոչվում է կովալենտային: Յուրաքանչյուր էլեկտրոնային զույգ մեկ քիմիական կապ է: Ջրածնային կապն առաջանում է ջրածին պարունակող այնպիսի միացություններում, որոնցում ջրածինը միացած է խիստ էլեկտրաբացասական տարրի ատոմին: Այն փոխազդեցությունը, որն առաջանում է մետաղների ատոմների վալենտային էլեկտրոնների ընդհանրացված օրբիտալների և մետաղի իոնների միջև, կոչվում է մետաղային կապ:

Քիմիական ռեակցիաների տեսակները

Առաջադրանք՝ Քիմիական ռեակցիաների տեսակներ

Ռեակցիաները լինում են. միացման, քայքայման, տեղակալման, փոխանակման։ Միացման քիմիական ռեակցիայի ժամանակ երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում է մեկ բարդ նյութ: Քայքայման ռեակցիայի ժամանակ մեկ բարդ նյութի քայքայումից ստացվում են երկու կամ ավելի նյութեր: Տեղակալման է պարզ և բարդ նյութերի միջև ընթացող այն քիմիական ռեակցիան, որի ժամանակ պարզ նյութը կազմող ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի բաղադրությունում առկա տարրերից որևէ մեկի ատոմները: Փոխանակման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնք կատարվում են բարդ նյութերի միջև, և որտեղ նրանք փոխանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով:

Ատոմի հատկությունները՝ ատոմի շառավիղ՝ r, իոնացման  էներգիա` I, էլեկտրաբացասականություն`(ՀԷԲ), վալենտականություն(Վ), օքսիդացման  աստիճան (ՕԱ):

Քիմիական բանաձև, հարաբերական մոլեկուլային զանգված՝ Mr: Նյութի  զանգված՝ m, նյութաքանակ՝ մոլ(n), մոլային զանգված` M, մոլային ծավալ`Vm: Քիմիական կապի տեսակները` կովալենտային (բևեռային, ոչբևեռային), իոնային, մետաղային, ջրածնային:

Նյութի  կառուցվածք:

Գործնական աշխատանք  1. 

<<Նյութերի  հատկությունները՝ ֆիզիկական, քիմիական , ֆիզիոլոգիական>>

Առաջադրանքներ. *-Նյութերը դասակարգել, անվանել և գրել բանաձևերը, նկարագրել ֆիզիկական հատկությունները՝ գույնը, ագրեգատային վիճակը (պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման ջերմաստիճանները, ջերմա-էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը ջրում և այլն:

 *Ընտրեք կենցաղում կամ շրջապատում 10 նյութ, գրեք դրանց բանաձևերը և կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

  • Ինչպիսի՞ տարրերի  ատոմներից  է  կազմված  նյութը, ատոմների  քանակը
  • Որոշեք  բարդ  նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածները՝ Mr
  • Որոշեք  տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝w, զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:

Գործնական  աշխատանք  2.  <<Քիմիական տարրերի պարբերական համակարգի ֆիզիկական իմաստը>>

Բնութագրեք  հետևյալ  տարրերը՝ ածխածին, ջրածին, թթվածին, ազոտ, ֆոսֆոր, ծծումբ, նատրիում, կալիում, կալցիում, մագնեզիում, երկաթ, ֆտոր, քլոր, բրոմ, յոդ, սիլիցիում, մանգան, պղինձ, ցինկ, արծաթ, ոսկի ….   ըստ  հետևյալ սխեմայի՝

  • քիմիական  տարրի  նշանը…….
  • կարգաթիվը…..
  • միջուկի լիցքը …..
  • հարաբերական ատոմային զանգվածը՝ Ar
  • ատոմի բաղադրությունը ….
  • մեկ ատոմի զանգվածը m0(գ)
  • ո՞ր  պարբերության տարր  է …
  • ո՞ր  խմբի  և  ենթախմբի տարր  է …
  • ատոմի  էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը՝ էլեկտրոնների բաշխումն ըստ էներգետիկ մակարդակների, էլեկտրոնային բանաձևը, նաև  քվանտային բջիջներով
  • մետաղ է,` թե  ոչմետաղ

Ինչպիսի՞  պարզ և բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության մեջ առկա են այդ տարրի ատոմներ` բերեք տարբեր տարրերի հետ առաջացրած միացությունների բանաձևերը:

Գործնական  աշխատանք  3. <<Տարբեր  քիմիական  կապերով  մոլեկուլների  մոդելների 

Մարդկությանը հուզող հիմնախնդիրները, քիմիա գիտության դերը

Համամոլորակային հիմնախնդիր | tamlime

Այդ հիմնախնդիրների լուծման ամենամեծ ապահովողը դա քիմիան է, քանի որ քիմիայի շնորհիվ են կատարվում կանխատեսումներ մարդկությանը սպառնացող վտանգների մասին ու քիմիայի շնորհիվ են հստակեցվում լուծումները սպառնալիքներից ապահովելու համար։ Խոշոր հիմնախնդիրներից են արկտիկայի սառույցների հալումը, որը կարող է հանգեցնել ջրի մակարդակի բարձրացմանը և կործանիչ երկրաշարժերի ու ցունամիների պատճառ կարող են դառնալ։ Մյուս հիմնախնդիրներից է օդի, ջրի, կենսարար այլ նշանակության ու մարդու օրգանիզմին պահանջված նյութերի աղտոտումը։ Դրանց դեմ պայքարում է քիմիան։ Դրա համար մենք պետք է սնվենք առողջ ու ճիշտ սնունդով, որպեսզի լինենք առողջ։ Կան նաև այլ խնդիրներ, որոնցից է օրինակ Երկիր մոլորակի աղտոտումը, որը մարդկությունը շատ է անում, բայց չի գիտակցում, որ դա կարող է հանգեցնել շատ մեծ ու դաժան ավարտների։ Քանի, որ դրանից է տուժում կենդանական, բուսական աշխարհը, և ինքը բնությունը, իսկ առանց բնության, առանց մաքուր օդի ու ջրի մարդ մի քանի օր նույնիսկ չի կարող ապրել։ Կան շատ այլ հիմնախնդիրներ, որոնցից են պարենային, կրթության ու մշակույթի, առողջապահության, էկոլոգիայի խնդիրները։ Դրանց լուծումները գտնում է քիմիան, ուսումնասիրելով այն, մանրանալով նյութերի մեջ։ Քիմիայի շնորհիվ կարողանում ենք ստանալ հստակ պատկեր, թե որ նյութն է օգտակար, իսկ, որը՝ ոչ։ Քիմիան ուսումնասիրելով տարրերը, կենտրոնանալով օգուտների ու վնասների վրա, մեզ օգնում է հասկանալ, թե ինչ է մեզ հարկավոր, իսկ, ինչը ընդհակառակը, մեզ վնաս է հասցնում։

☆- Առողջ ապրելակերպի սկզբունքները:

Առողջ ապրելակերպ. սնունդ | Խատուտիկ

Առաջին սկզբունքն է՝ էկոլոգիապես մաքուր սնունդ, մաքուր խմելու ջուր և մաքուր օդ։ Երկրորդ սկզբունքն է՝ առողջ քուն, ամենաքիչը 8 ժամ։ Ըստ գիտնականների՝ արևը մայր մտավ՝ քուն մտիր, իսկ երբ արևը դուրս ելնի՝ զարթնիր։ Գործում է երեք ութերի օրենքը։ Ութ ժամ աշխատանքի համար, ութ ժամ քունի համար և վերջին ութ ժամը առօրյա գործերի համար։ Երրորդ սկզբունքն է՝ մարմնակրթություն, սպորտ և հիգիենա։ Չորրորդ սկզբունքն է՝ վատ սովորություններից ձերբազատվելը։ Վատ սովորություններն են ծխելը, ալկոհոլ չարաշահելը, առաջին երեք սկզբունքների չկատարելը, առողջ ու մաքուր օրգանիզմի չպահելը և եղունգները կրծելը։ Հինգերորդ սկզբունքն է՝ սթրեսային վիճակներից կատակով, ծիծաղով ու հումորով դուրս գալը, որը օգնում է օրգանիզմի հանգստացմանը ու կենտրոնացմանը։ Առողջ լինելու համար պետք է հետևել բոլոր 5 սկզբունքներին, քանի որ դրանց շնորհիվ օրգանիզմը կկարողանա պահել բալանսը ու կկարողանա գործունեությունը ծավալել ավելի ճիշտ ձևով։

☆- Իմ օրվա, շաբաթվա, ամսվա աշխատակարգը:

Ես քիչ, թե շատ կարողանում եմ հետևել երեք ութերի ոսկի օրենքին։ Մի քիչ մանրամասն։ Երեք ութերի օրենքը գործում է մարդկանց մոտ ամեն օր։ Մեր օրվա 24 ժամը բաժանելով երեք ութի, մենք ստանում ենք որոշակի ցուցակ, ըստ որի մենք պետք է դասավորենք ու “գծենք” մեր օրը։ Առաջին ութ ժամը, մենք քնում ենք։ Մարդ պետք է քնի ամենաքիչը 8 ժամ, որպեսզի իր օրգանիզմը կարողանա նորմալ ու ճիշտ աշխատել։ Մյուս ութը ժամը մենք դասակարգում են դասապատրաստման ու գործուղման համար։ Այդ ութը ժամը մենք օգտագործում ենք ինչ-որ նոր բան ուսումնասիրելով, դա լինի դպրոցում, թե տանը։ Իսկ վերջին ութը ժամը մեզ տրված է այն բանի համար, որպեսզի մենք զբաղվենք առօրյա մեր գործունեությամբ՝ քայլենք, զբոսնենք, առողջ ապրելակերպով զբաղվենք, հանգստանանք, ճամփորդենք, թեկուզ և մի քիչ քնենք ու սնվենք։ Ահա այն գլխավոր օրենքը, որին պետք է հետևենք։

Հանելով առաջին ութը քնի համար, երկրորդը՝ առօրյա մեր գործունեության և երրորդը՝ հանգստի, ես կազմեցի իմ օրվա գրաֆիկը։

Graphic design history: 25 landmark design events | Creative Bloq

Դասից գալուց անմիջապես, ես զբաղվում ենք ինքնակրթությամբ, այն բանից հետո, երբ հիգիենայի ժամը կավարտեմ։ Ամեն օր, ես գալով տուն, փոխում եմ հագուստս, հագնում եմ իմ առօրյա, տան համար նախատեսված հագուստը։ Իմ հիգիենայի մեջ է մտնում լվացվելը, քանի որ դրսից ես հետս բերում եմ շատ մանրէներ ու բակտերիաներ։ Այդքանը անելուց հետո, ես ճաշում եմ։ Ճաշս հիմնականում բաղկացած է սպիտակուցից ու ածխաջրերից։ Ես շատ եմ օգտագործում ձու, միս։ Նաև ռացիոնիս մեջ է մտնում ջուրը, որը ինձ համար “անբաժան” մաս է կազմում։ Այդքանը անելուց հետո, ես կենտրոնանում եմ իմ դասերի վրա, որոնք չեն տևում ավելին, քան 2-3 ժամ։ Եթե, մնում է ժամանակ, փորձում եմ շեղվել, և այդպես հաջորդ օրվա մասը անցկացնում եմ դրսում, մաքուր օդին կամ էլ զբաղվում եմ մարմնակրթությամբ, մարմինս տրամադրելով սպորտին։ Մթնելուն հետ, ես վերադառնում եմ տուն։ Զբաղվում եմ անձնական հիգիենայով, վերջին անգամ ընթրիքում եմ, և հետո կենտրոնանում եմ քնիս վրա։ Իհարկե, պետք է ասեմ, որ մի քանի օր է, որ սկսել եմ առողջ քնել։ Իմ քնելու ժամը 10-ից 11:30 ընկած ժամանակահատվածն է։ Եվ այդպես, առավոտյան 7-ին կամ 7:30 արթնանալով, ոտքով գնում եմ դպրոց։ Այսպես է կառուցված իմ առօրյան։

Շաբաթվա գրաֆիկս, գրեթե նույնն է, բացառություն են կազմում, շաբաթվա այլ օրերը, որոնց ժամանակ ես հաճախում եմ տարբեր պարապմունքների։ Ես շաբաթական մոտավոր հաշված քնում եմ 50-55 ժամ, որը բավարար է առողջ քնի համար։ Օրենքի մյուս հատվածին համաձայն, ես 40-45 ժամ ինձ տրամադրում եմ դասերին, հաշվում են նաև պարապմունքների դասաժամերը, որոնք և՛ սպորտի հետ են կապված, և՛ գիտության։ Մյուս ութի համաձայն, ես զբաղվում եմ մարմնակրթությամբ, ինքնակրթությամբ, որոշ ժամանակով հանգստանում եմ, սնվում են, հանգստի ժամերին, փորձում եմ ուղեղս շեղել ու գիրք կարդալ։ Իմ առօրյան անցկացնում եմ այնպես, ինչպես ինձ է դուր գալիս։

Իսկ ամսեկան իմ գրաֆիկը ավելի ու ավելի խառն է։ Քնի գրաֆիկը, գրեթե նույնն է։ Ամսվա կտրվածքով, ես քնում եմ 230-250 ժամ, որը նույնպես բավարար է առողջ քնի համար։ Մյուս ութ ժամը, ես զբաղվում եմ դասապրոցեսներով, ինքակրթությամբ, որը անցկացվում է և՛ օնլայն, և՛ առցանց հարթակներում, որոնցից է օրինակ դպրոցը։ Արդեն 200-210 ժամ, ես զբաղվում եմ իմ առօրյա գործերով։ Իսկ մնացած մասը փորձում եմ բաժանել մասերի, այսինքն ամեն օր ինձ չտրամադրել ինչ-որ մի բանի, այլ ամեն օր փոխել տեսակը։ Մեկ օր, ես զբոսնում եմ, մյուս օրը՝ հանգստանում, մեկ այլ ուրիշ օր այդ ժամանակ քնում եմ, կամ էլ գիրք եմ կարդում։ Այսպես եմ կառուցում իմ առօրյան։ Իհարկե չմոռանալով առողջ սննդի, մարմնակրթության և հիգիենայի մասին։ Դրանք ես ամեն օր պահում եմ։