Առաջադրանք 02.12.2022

1․Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 100 վ-ում 25 Օմ դիմադրություն ունեցող մետաղե պարույրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին:

iStock_000019129839_Small.jpg

t=100 վ

R=25 Օմ

U=120 Վ

A=? (Ջ)

—————

I=U/R=120 Վ/25 Օմ=4.8 Ա

A=I*U*t=4.8 Ա*120 Վ*100 վ=57600 Ջ=57.6 կՋ

Պատ՝․ 57.6 կՋ

2․ Ջեռուցիչ տարրի դիմադրությունը 200 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 0.6 Ա: Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում:

hot_electric_hob.jpg

R=200 Օմ

I=0.6 Ա

t=10 վ

A=? (Ջ)

—————

U=I*R=0.6 Ա*200 Օմ=120 Վ

A=I*U*t=0.6 Ա*120 Վ*10 վ=720 Ջ

Պատ՝․ 720 Ջ

Շարունակել կարդալ “Առաջադրանք 02.12.2022”

Օպտիկական խաբկանք՝ 1-ին տեսություն

Օպտիկական խաբկանքը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ աչքերը չեն կարողանում արագորեն յուրացնել այն տեղեկությունը, որը նրանք տեսել են։ Լինում են դեպքեր, երբ աչքերի տեսած ու վերլուծած տեղեկությունը ուղեղին փոխանցելու ժամանակ աղավաղվում է, և մենք ստանում ենք «խառնաշփոթ» մի պատկեր։ Եկեք, տեսնենք, թե ի՞նչ է օպտիկական խաբկանքը, ե՞րբ է այն առաջանում։ Թարգմանությունները՝ ստորև

Առաջին թարգմանությունը՝

(140) Почему работают оптические иллюзии? [AsapSCIENCE] — YouTube

Աչքերը ձեզ օգնում են տեսնել աշխարհը, սակայն ոչ այս կետը։ Ոչ, դա ճիշտ է, փակեք ձեր ձախ աչքը, նայեք խաչին և սկսեք դանդաղորեն մոտիկանալ կամ էլ հեռվանալ էկրանից։ Կետը կանհետանա, և այն կհայտնվի այսպես ասած «կույր գոտիում»։ Ցանցաթաղանթի բջիջները փոխակերպում են լույսերը ազդանշանների և փոխանցում են դրանք ուղեղին։ Բայց մեկ տեղում, դրանք չկան, դա այն տեղն է, որտեղ աչքերը միանում են նյարդերին ու անոթներին։ Մենք չեն ընկալում լույսը, որը ընկել է այդ հատվածում։ Հենց դա է կոչվում «կույր կետ»։ Եթե տանենք ուղիղ և նորից փակենք ձախ աչքը, ապա ուղեղը ինքնըստինքյան կպատկերի նկարի բացակայող մասը, և մենք կտեսնենք շարունակական ձգվող ուղիղը՝ «կույր կետի» փոխարեն։ Այդ նույն պատճառով, այս նկարում հնարավոր չէ տեսնել բոլոր 12 կետերը։ Փորձեք։ Դուք երևի թե կտեսնեք 3-4 կետ, որոնք կգտնվեն այն մասում, որտեղ որ դուք նայում եք։ Մենք հստակ տեսնում ենք 1 կետ, իսկ մնացած կետերը պղտորվում են ծայրամասերում կամ էլ անհետանում են։ Ուղեղին մնում է միայն «վերակառուցել» պատկերը։ Ուղեղը տեսնում է միայն մոխրագույն պատկեր, և մտածում է, որ ամբողջ պատկերը միագույն է և այդ իսկ պատճառով արհամարհում է մնացած սև կետերը, մինչ այն ժամանակ, երբ դուք կնայեք կետերից որևէ մեկի վրա։

Շարունակել կարդալ “Օպտիկական խաբկանք՝ 1-ին տեսություն”

Դաս 16, 17: Էլեկտրական շղթաների հաշվարկը: Հաղորդիչների հաջորդական ու զուգահեռ միացում։

Գործնականում կիրառվող էլեկտրական շղթաները, որպես կանոն, բաղկացած են լինում էլեկտրաէներգիայի մի քանի սպառիչներից: Շղթայում սպառիչները միմյանց հետ կարող են միացված լինել ամենատարբեր եղանակներով: Սպառիչների միացման ամենապարզ և տարածված տեսակները հաջորդական և զուգահեռ միացումներն են:

Շղթայի տեղամասում հաղորդիչների այնպիսի միացումը, որի դեպքում յուրաքանչյուր հաղորդչից դուրս եկող հաղորդալարը առանց ճյուղավորվելու միանում է այլ հաղորդչի, կոչվում է հաջորդական միացում:

Nk 9-5-2-9.jpg

Նկարում պատկերված է  R1, Rև R3 ռեզիստորների հաջորդական միացումը: Հաղորդիչների հաջորդական միացումն ունի իր օրինաչափությունները: 

,..jpg
Շարունակել կարդալ “Դաս 16, 17: Էլեկտրական շղթաների հաշվարկը: Հաղորդիչների հաջորդական ու զուգահեռ միացում։”

Դիմադրության կախումը հաղորդչի չափերից և նյութի տեսակից։ Տեսակարար դիմադրություն։ Խնդիրներ

Մակարդակ 2

L1=x

L2=2x

R=?

—————

R=22=4

Պատ՝․ 4 անգամ մեծացավ

R=2 Օմ

L=3x /անգամ/

R2=? ()

—————

R2=R1*32=2 Օմ*9=18 Օմ

Պատ՝․ 18 Օմ

R1=40 Օմ

L1=x

L2=4x

R2=? (Օմ)

—————

R2=R1*42=40 Օմ*16=640

Պատ՝․ 640 Օմ

R=22=4

Պատ՝․ 4 անգամ փոքրացավ

L1=40 սմ=0.4 մ

L2=2 մ

th2=th1/5

R1/R2=?

—————

R=L2/L1*5=2 մ/0.4 մ*5=25 անգամ

Պատ՝․ 25 անգամ

L1=8*L2

S1=S2/2

R1, R2=?

—————

R=8:S2/2=8*2=16=> R1>R2

Պատ՝․ 16 անգամ

Շարունակել կարդալ “Դիմադրության կախումը հաղորդչի չափերից և նյութի տեսակից։ Տեսակարար դիմադրություն։ Խնդիրներ”

Դիմադրության կախումը հաղորդչի չափերից և նյութի տեսակից։ Տեսակարար դիմադրություն։ Խնդիրներ

Մակարդակ 1

L1=20 սմ

L2=50 սմ

R=?

—————

R=L2/L1=50 սմ/20 սմ=2.5 անգամ

Պատ՝․ 2.5 անգամ

L1=10 սմ

L2=1 մ=100 սմ

R=?

—————

R=L2/L1=100 սմ/10 սմ=10 անգամ

Պատ՝․ 10 անգամ

S1=0.2 սմ2

S2=0.8 սմ2

R=?

—————

R=S2/S1=0.8 սմ2/0.2 սմ2=4 անգամ

Պատ՝․ 4 անգամ, առաջին հաղորդալարն ունի ավելի մեծ դիմադրություն

L1=L2

S1=0.5 մմ2

S2=0.4 սմ2=40 մմ2

R=?

—————

R=S2/S1=40 մմ2/0.5 մմ2=80 անգամ

Պատ՝․ 80 անգամ, առաջին հաղորդալարն ունի ավելի մեծ դիմադրություն

S1=S2

L1=L2

ρ1=1.1 Օմ*մմ2

ρ2=0.10 Օմ*մմ2

R=?

—————

R=ρ12=1.1 Օմ*մմ2/մ։0.10 Օմ*մմ2/մ=11 անգամ

Պատ՝․ նիքրոմե, 11 անգամ

Շարունակել կարդալ “Դիմադրության կախումը հաղորդչի չափերից և նյութի տեսակից։ Տեսակարար դիմադրություն։ Խնդիրներ”

ԴԱՍ 11, 12 ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ԼԱՐՈՒՄ: ՎՈԼՏԱՉԱՓ։ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ԴԻՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ։ ՕՀՄԻ ՕՐԵՆՔ։

Էլեկտրական հոսանքը լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժում է, որն առաջանում է, երբ էլեկտրական դաշտի կողմից նրանց վրա ուժ է ազդում և հետևաբար աշխատանք է կատարվում: Հոսանքի աշխատանքը համեմատական է տեղափոխված լիցքի քանակին՝ q-ին, հետևաբար նրա հարաբերությունը այդ լիցք քանակին հաստատուն մեծություն է և կարող է բնութագրել էլեկտրական դաշտը հաղորդչի ներսում: Այդ ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է լարում և նշանակվում է U տառով: 

Լարումը  ցույց է տալիս տվյալ տեղամասով 1Կլ լիցք անցնելիս էլեկտրական դաշտի կատարած աշխատանքը:

Լարումը սկալյար ֆիզիկական մեծություն է, որը հավասար է դաշտի կատարած աշխատանքի  հարաբերությանը հաղորդչով տեղափոխված լիցքի քանակին: U=A/q 

Էլեկտրական լարման միավորը կոչվում է վոլտ (Վ) հոսանքի առաջին աղբյուր ստեղծող Ա. Վոլտայի պատվին:

1Վ այն լարումն է, որի դեպքում շղթայի տեղամասով 1Կլ լիցք տեղափոխելիս էլեկտրական դաշտը կատարում է 1Ջ աշխատանք:

Վոլտաչափի սեղմակները միացվում են էլեկտրական շղթայի այն կետերին, որոնց միջև անհրաժեշտ է չափել լարումը՝ չափվող տեղամասին զուգահեռ։

Վոլտաչափի «+» նշանով սեղմակն անհրաժեշտ է միացնել էլեկտրական շղթայի չափվող տեղամասի այն կետի հետ, որը միացված է հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռին, իսկ «−» նշանով սեղմակը՝ բացասական բևեռին: 

v
54

Կազմենք շղթա՝ հոսանքի աղբյուրին հերթականորեն միացնելով հաղորդիչներ, որոնք միմյանցից տարբերվում են երկարությամբ, հաստությամբ կամ նյութի տեսակով:  Հաղորդիչներով անցնող հոսանքի ուժը չափենք ամպերաչափի օգնությամբ:

Screenshot_1 (2)

Փորձը ցույց է տալիս, որ միևնույն հոսանքի աղբյուրի, այսինքն նույն լարման դեպքում տարբեր հաղորդիչներով անցնող հոսանքի ուժը տարբեր է: Այսինքն նրանք տարբեր կերպ են հակազդում իրենց միջով անցնող հոսանքակիր մասնիկներին:

Էլեկտրական հոսանքի նկատմամբ հաղորդչի հակազդեցությունը բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է հաղորդչի էլեկտրական դիմադրություն և նշանակվում  R տառով:

Փորձը ցույց է տալիս, որ գլանաձև հաղորդչի դիմադրությունը տվյալ ջերմաստիճանում կախված է նրա L երկարությանից, S լայնական հատույթի մակերեսից և նյութի տեսակից: Ընդ որում, հաղորդչի դիմադրությունը նրա L երկարությունից կախված է ուղիղ համեմատականորեն, իսկ S լայնական հատույթի մակերեսից՝ հակադարձ համեմատականորեն: R=ρl/S

Շարունակել կարդալ “ԴԱՍ 11, 12 ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ԼԱՐՈՒՄ: ՎՈԼՏԱՉԱՓ։ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ԴԻՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ։ ՕՀՄԻ ՕՐԵՆՔ։”

«Ամբողջական աղետ» նախագիծ

Այս նախագծի շրջանակներում, ես դիտեցի բնական աղետի մասին հետաքրքիր ու ուսուցողական տեսանյութ։ Այն պատմում էր մի աշխատանքայի խմբի մասին, որը ցանկանում էր իշխանությունների կայացրած որոշման դեմ գնար։ Այդ տեսանյութը դուք կարող եք դիտել՝ հղմամբ։

Տեսանյութի հերոսները մեզ շատ հետաքրքիր ու ստեղծագործական ձևով բացատրեցին այն, որ Աֆրիկայի բնական ու կենդանական աշխարհը վտանգված է։ Տեսանյութի առաջին հատվածում, գործարարները ստեղծեցին մի թռչնի մակետ, որը հետագայում նրանց հարկավոր էր լինելու։ Մեզ ցույց տվեցին աֆրիկական երկու պետության՝ Ուգանդայի ու Տանզանայի նպատակը՝ կառուցել երկար նավթային գիծ, որը կմատակարարի օգտակար հանածոները Ուգանդայի տարածքից և դուրս գալով Տանզանիա, կկարողանա Հնդկական օվկիանոսով, Կարմիր ծովով ու Սուեզի նեղուցով, այն հասցնել դեպի Եվրոպա՝ դեպի Ֆրանսիա։

30,000+ Animal Planet Pictures | Download Free Images on Unsplash

Այս աշխատանքային խումբը իշխանությունների շահավետ ու եկամտային նպատակին որոշել է դեմ դուրս գալ, քանի որ այդ նպատակի իրականացման զուգահեռ արագ կերպով կոչնչանա նավթային գծի մոտակա բնական աշխարհը։ Նավթային գծի պատճառով կտուժեն եթե ոչ հարյուրավոր, ապա հազարավոր կենդանիներ, բույսեր, ծառեր, և այդ իսկ պատճառով այս նախագիծը միտված է դրան վերջ դնելու։

Մյուս րոպեներին նրանք արդեն ուղևորվում են Ֆրանսիա, Փարիզ, որպեսզի մասնակցեն մի մեծ կոնֆերանս-հանդիպումի, որի ժամանակ ցույց կտան կեղծ “աղետը”։ Նրանք երեք օր շուտ են ժամանում և սկսում են պատրաստվել այդ կարևոր օրվան։ Նրանք այդ երեք օրվա ընթացքում հասցնում են հանդիպել շատ մարդկանց ու կազմակերպությունների հետ, որպեսզի իրենց դժգոհությունը հայտնեն իշխանությունների կողմից առաջարկված նախագծի հանդեպ։ Այսպես, մոտենում է վերջին ու ամենակարևոր օրը․․․

Մարդիկ սկսում են հավաքվել կոնֆերանսի դահլիճ և վերջինս սկսում է աստիճանաբար լցվել։ Այդ հանդիպման հիմնական նպատակն էր բացատրել, թե ինչու՞ է առաջարկած նախագիծը այդքան վտանգավոր։ Ի դեպ, պետք է նշեմ, որ դահլիճում կար նաև ծածկոցով ծածկված վանդակ, որի մեջ էր գտնվում իրական թռչնի նման, գեղեցիկ պատրաստված մի մակետ, որը շատ հետաքրքիր մեխանիզմ էր իրենից ներկայացնում։ Հենց այդ թռչնի շնորհիվ հանդիպումը հետագայում դառնալու է ավելի լարված։

Շարունակել կարդալ “«Ամբողջական աղետ» նախագիծ”

Դիմադրություն, աշխատանք, լարում և Օհմի օրենք։ Խնդիրներ

Էջ 26-27

u=100 Վ

I=5 Ա

u2=100 Վ+50 Վ=150 Վ

I2=? Վ

—————

I2=150 Վ*5 Ա/100 Վ=750/100=7.5 Ա

Պատ՝․ 7.5 Ա

u=4 Վ

t=2 ր=120 վ

q=30 Կլ

R=? Օմ

—————

R=u*t/q=4 Վ*120 վ/30 Կլ=480/30=16 Օմ

Պատ՝․ 16 Օմ

I=0.5 Ա

t=36 վ

A=63 Ջ

u=? Վ

—————

u=A/I*t=63 Ջ/0.5 Ա*36 վ=63/18=3.5 Վ

Պատ՝․ 3.5 Վ

R=100 Օմ

t=30 վ

q=12 Կլ

u=? Վ

—————

u=R*q/t=100 Օմ*12 Կլ/30 վ=1200/30 վ=40 Վ

Պատ՝․ 40 Վ

u=4 Վ

t=6 վ

q=15 Կլ

R=? Ջ

—————

R=u*t/q=4 Վ*6 վ/15 Կլ=24/15=1.6 Օմ

Պատ՝․ 1.6 Օմ

t=1 ժ=60 ր=3600 վ

u=12 Վ

R=100 Օմ

q=? Կլ

—————

q=t*u/R=3600 վ*12 Վ/100 Օմ=43200/100 Օմ=432 Կլ

Պատ՝․ 432 Կլ

Շարունակել կարդալ “Դիմադրություն, աշխատանք, լարում և Օհմի օրենք։ Խնդիրներ”

Էլեկտրական լիցք, դիմադրություն, լարում, Օհմի օրենք։ Խնդիրներ

Էջ 17-18

t=10 վ

q=2 Կլ

I=? (Ա)

—————

I=q/t=2 Կլ/10 վ=1/5 Ա=0.2 Ա

Պատ՝․ 0.2 Ա

t=5 ր=300 վ

q=330 Կլ

I=? (Ա)

—————

I=q/t=330 Կլ/300 վ=1.1 Ա

Պատ՝․ 1.1 Ա

t=10 ր=600 վ

q=360 Կլ

I=? (Ա)

—————

I=q/t=360 Կլ/600 վ=0.6 Ա

Պատ՝․ 0.6 Ա

I=1.6 Ա

t=20 ր=1200 վ

q=? (Կլ)

—————

q=I*t=1.6 Ա*1200 վ=1920 Կլ

Պատ՝․ 1920 Կլ

I=10 Ա

t=10 վ

q=? (Կլ)

—————

q=I*t=10 Ա*10 վ=100 Կլ

Պատ՝․ 100 Կլ

I=0.4 Ա

t=45 ր=2700 վ

q=? (Կլ)

—————

q=I*t=0.4 Ա*2700 վ=1080 Կլ

Պատ՝․ 1080 Կլ

Շարունակել կարդալ “Էլեկտրական լիցք, դիմադրություն, լարում, Օհմի օրենք։ Խնդիրներ”

Դաս 10: Ամպերաչափ, Հոսանքի ուժ

Տևողությունը 10․10- 14․10 2022 թ․

Էլեկտրական հոսանքի ազդեցությունները կարող են լինել թույլ կամ ուժեղ, ունենալ իրենց քանակական բնութագիրը:

Էլեկտրական հոսանքը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է հոսանքի ուժ: Հոսանքի ուժը ցույց է տալիս հաղորդիչի լայնական հատույթով մեկ վայրկյանի ընթացքում անցնող լիցքի քանակը: Եթե կամայական հավասար ժամանակներում հաղորդչի լայնական հատույթով անցնում են լիցքի նույն քանակը, ապա այդպիսի հոսանքն անվանում են հաստատուն հոսանք:

Հաստատուն հոսանքի ուժը նշանակում են “I” տառով: Հաստատուն հոսանքի ուժը դրական սկալյար մեծություն է, որը հավասար է հաղորդչի լայնական հատույթով հոսանքի ուղղությամբ t ժամանակում անցած q լիցքի հարաբերությանը այդ ժամանակին:

I=q/t

Միավորների միջազգային համակարգում հոսանքի ուժի միավորը կոչվում է ամպեր(Ա), ի պատիվ ֆրանսիացի ֆիզիկոս Անդրե Ամպերի (1775-1836թ.): 

Credit: Popperfoto/Getty Images/Popperfoto
Անդրե Ամպեր (1775-1836թ․)

Հոսանքի ուժի միջոցով, եթե այն հայտնի է, կարելի է որոշել t ժամանակում հաղորդիչով անցնող լիցքի մեծությունը. q=I*t։

Մեկ կուլոնն այն լիցքն է, որն անցնում է հաղորդչի լայնական հատույթով 1 վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը հաղորդչում 1Ա է: 

DOC000697281

Հոսանքի ուժը չափում են հատուկ սարքի՝ ամպերաչափի միջոցով: 

Ամպերաչափի պայմանական նշանն է`

Ամպերաչափը միացնում են հաջորդաբար էլեկտրական շղթայի այն բաղադրիչին, որի հոսանքի ուժը պետք է չափեն:

Ամպերաչափի «+» սեղմակը անհրաժեշտ է միացնել այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռից, իսկ «» նշանով սեղմակը՝ այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է բացասական բևեռից:

Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ՝

1․ Որքա՞ն է նկարում պատկերված ամպերաչափի չափման սահմանը: 

Պատ՝․ սահմանը 100 Միլիամպեր է։

2․ Հաշվեք կայծակի տևողությունը, եթե 18000Ա հոսանքի ուժի դեպքում կայծակի խողովակի ընդլայնական հատույթով անցնում է 40 Կլ լիցք:

Բանաձև՝ t=q/l

I=18000Ա

q=40Կլ

___________________

t=?

t=l=q/t=> 40Կլ/18000Ա=0,002վ

t=0,002վ

Պատ՝․ 0,002վ

3․ Որոշեք էլեկտրական սարքում հոսանքի ուժը, եթե 5 րոպեում նրանով անցել է 400 Կլ լիցք:

Բանաձև՝ l=q/t

t=5ր=300վ

q=400Կլ

_________________

I=?

l=q/t=> 400Կլ/300վ=1,3Ա

l=1,3Ա

Պատ՝․ 1,3Ա

Շարունակել կարդալ “Դաս 10: Ամպերաչափ, Հոսանքի ուժ”

Ի՞նչ է էլեկտրականությունը, էլեկտրական հոսանքը

Ընկերներ ողջույն, մենք բոլորս գիտենք, որ էլեկտրական հոսանքը լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումն է, բայց եկեք այն ուսումնասիրենք ավելի մանրամասն։ Նախ պետք է սկսել նրանից, որ ամեն ինչ բաղկացած է ատոմներից, իսկ ատոմը իր հերթին բաղկացած է միջուկից, իսկ միջուկը՝ պրոտոններից ու նեյտրոններից։ Ատոմի շուրջը էլեկտրոններն են պտտվում։

Եկե՛ք պատկերացնենք, որ մեր բռունցքը դա ատոմի միջուկն է, իսկ գնդակը, որը կախված է թելից՝ էլեկտրոնն է։ Էլեկտրոնը քաոսային ձևով պտտվում է միջուկի շուրջը, առանց որևէ ուղեծրի, բայց թելի օգնությամբ, իրենից չի հեռանում։ Այս դեպքում, թելը իրենից ներկայացնում է որոշակի ուժ, որով նա պահում է էլեկտրոնը ատոմի միջուկի մոտ։ Սակայն եթե թելը պոկվի, ապա գնդակը՝ կենտրոնախույսի ուժի ազդեցության տակ, կթռչի անհայտ ուղղությամբ։ Վերադառնանք ատոմի միջուկին և էլեկտրոնին։ Ատոմի միջուկը բաղկացած է պրոտոններից ու նեյտրոններից։ Պրոտոնները ունեն դրական լիցք, իսկ նեյտրոնները՝ չեզոք։ Իսկ էլեկտրոնը բացասական լիցք ունի, և հենց դրանով է այն ձգվում պրոտոնի կողմից, և դրա պատճառով միջուկից չի հեռանում, այլ պտտվում է նրա շուրջը։ Հենց այդ ուժը ձգողության ուժն է։ Մեր բռունցքի ու թելից կախված գնդակի փորձում, թելը հոսանքն էր։ Ատոմում պրոտոնները հավասարակշռված են էլեկտրոններով, հետևաբար որևէ գործողություն տեղի չի ունենում։ Բայց երբ որ որևէ գործոնի պատճառով ատոմը կորցնի էլեկտրոններից մեկը, անհրաժեշտ կլինի լրացնել այդ էլեկտրոնը և այն կսկսի էլեկտրոններ ներգրավել դեպի իրեն։ Բոլոր ատոմները հատուկ ձևով կապված են իրար հետ, և այդ կապը շատ ուժեղ ու պինդ է, որի պատճառով ատոմները մնում են իրենց տեղերում։ Գազերում կամ հեղուկներում նրանք կարող են տեղաշարժվել։ Բայց, ատոմները այդքան էլ կանգուն չեն։ Նրանք պարբերաբար թրթռում են, շարժվում են իրենց տեղում և այդ պատճառով էլեկտրոն են կորցնում իրենց ուղեծրից, և դրա շնորհիվ մետաղում հայտնվում են մեծ թվով ազատ ատոմներ, որոնք քաոսային շարժումներ կատարելով տեղաշարժվում են միջատոմային տարածության մեջ։ Ինչքան շատ են այդպիսի ազատ ատոմները, այդքան նյութը ավելի լավ է հոսանք փոխանցում։

Այսպիսով, նյութերը կարելի է բաժանել երկու խմբի՝ հաղորդիչներ, որոնցում կան մեծ թվով ազատ էլեկտրոններ, և դիէլեկտրիկներ կամ մեկուսիչներ, որոնցում շատ ու շատ քիչ են այդպիսի ազատ էլեկտրոնները։ Եթե հաղորդիչի մի ծայրում էլեկտրոնների ավելցուկ է, իսկ մյուս ծայրում սակավ է էլեկտրոնների թիվը, ապա այն ծայրից, որտեղ շատ են էլեկտրոնները, վերջիններս կանցնեն այն մաս, որտեղ հարկավոր են, որտեղ էլեկտրոնների պակասություն կա։ Սա էլ կլինի էլեկտրաէներգիա։ Կուտակիչներում կամ մարտկոցներում տեղի է ունենում քիմիական ռեակցիա, որի պատճառով, հաղորդիչի մի մասում առաջանում է էլեկտրոնների ավելցուկ, իսկ մյուս մասում՝ պակասություն։ Եթե մարտկոցին միացված չէ ցանցը, ապա էլեկտրոններին ուղի չի լինի, որպեսզի անցնել մի ծայրից՝ մյուսը։ Եվ հասնելով որոշակի քանակությամբ էլեկտրոնների, քիմիական ռեկացիան դադարում է։ Բայց, երբ մենք միացնում ենք կապը, ռեակցիան վերսկսվում է, և էլեկտրոնները սկսում են “վազել” մի ծայրից՝ մյուսը մինչև որ չվերջանան ռեագենտները քիմիական ռեակցիայի համար։ Եկե՛ք հետևենք մեկ էլեկտրոնի ուղղուն։ Ահա, այսպես է այն տեղաշարժվում, բայց գործնականում, էլեկտրոնները ավելի ու ավելի շատ են։ Եթե մարտկոցների հետ հասկանալի է վիճակը, նրանցում տեղի է ունենում քիմիական ռեակցիա, ապա ինչպե՞ս է աշխատում գեներատորը, եթե այնտեղ ոչ մի քիմիական ռեակցիա տեղի չի ունենում։

Գեներատորում հաղորդիչը տեղակայվում է մագնիտի ազդեցության տակ և ազատ վիճակում այնտեղ ոչինչ տեղի չի ունենում։ Բայց, երբ որ սկսենք տեղաշարժել ներսի հաղորդիչը մագնիտի ազդեցության տակ, ապա կարտադրվի հոսանք։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ էլեկտրոնները փոխազդում են մագնիտի հետ և ձգվում են նրա կողմից։ Այն պահին, երբ մենք սկսում ենք շարժել հաղորդիչը ֆիքսված մագնիսի նկատմամբ, ատոմները շարժվում են, և որոշ էլեկտրոններ, որոնցում միջուկի հետ կապն ավելի թույլ է, մագնիսի ազդեցության տակ մնում են տեղում, որի արդյունքում ստանում ենք ավելցուկ հաղորդիչի մի մասում և պակասություն՝ մյուս մասում, որը խթանում է հոսանքի առաջացմանը։ Երբ որ գեներատորը կանգնի, ազատ էլեկտրոնները կամաց-կամաց կշարժվեն դեպի ատոմի միջուկը, և հոսանքը կանհետանա․․․

Վերջաբան՝

Ինչքան հնարավոր է բառացի, հեշտ ու ըմբռնելի փորձեցի պատմել, թե ի՞նչ է էլեկտրական հոսանքը։ Իհարկե, կարող է ապագա մասնագետին նախորդ փորձը հարկավոր չլինի, բայց միևնույնն է հետաքրքիր է իմանալ, թե ի՞նչ է տեղի ունենում այնտեղ՝ էլեկտրական շղթայում, և ինչու՞ և ինչպե՞ս է հոսանքը իրենց միջով անցնում։

Թարգմանած տեսանյութս՝

Դաս 6,7․ Էլեկտրական հոսանք։ Հոսանքի ազդեցությունները։

Հաղորդիչներում լիցքավորված մասնիկները՝ մետաղներում էլեկտրոնները, էլեկտրոլիտներում` իոնները, կարող են ազատորեն տեղափոխվել մարմնի մի մասից մյուսը: Այդ լիցքավորված մասնիկներին անվանում են ազատ լիցքակիրներ: Էլեկտրական դաշտի բացակայության դեպքում ազատ լիցքակիրները հաղորդիչում կատարում են քաոսային (ջերմային) շարժում, ուստի կամայական ուղղությամբ նրանք տեղափոխում են նույն քանակի լիցքեր: Էլեկտրական դաշտի առկայության դեպքում, նրա ազդեցության տակ, ազատ լիցքակիրները ջերմային շարժման հետ մեկտեղ կատարում են նաև ուղղորդված շարժում և այդ ուղղությամբ ավելի շատ լիցք տեղափովում:

electron-mobility1

Լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումն անվանում են էլեկտրական հոսանք:

Նյութի մեջ էլեկտրական հոսանքի գոյության համար անհրաժեշտ են`

1.ազատ լիցքակիրներ, որոնք կարող են ազատ տեղաշարժվել մարմնի ողջ ծավալով,

2.էլեկտրական դաշտ, որը էլեկտրական ուժով կազդի ազատ լիցքակիրների վրա և կստիպի շարժվել որոշակի ուղղությամբ:

Էլեկտրական հոսանքն ունի ուղղություն: Պայմանականորեն, որպես հոսանքի ուղղություն համարել են այն ուղղությունը, որով շարժվում են դրական  լիցքավորված մասնիկները:

current (1)

Մետաղներում ազատ լիցքակիրները բացասական լիցք ունեցող մասնիկներն են՝ էլեկտրոնները, հետևաբար մետաղում հոսանքի ուղղությունը հակադիր է նրանց ուղղորդված շարժման ուղղությանը:

Էլեկտրոլիտներում հոսանքի ուղղությունը համընկնում է դրական իոնների և հակառակ է՝ բացասական իոնների ուղղորդված շարժման ուղղությանը: Հաղորդիչներում շարժվող ազատ լիցքակիրներն անհնար է տեսնել: Հետևաբար, հոսանքը հայտնաբերվում է իր ազդեցություններով, որոնք չորսն են.

1. Ջերմային՝ հոսանքի անցնելու ժամանակ հաղորդիչը տաքանում է:

napryag1
heat1

2. Քիմիական՝ էլեկտրոլիտներով՝ աղերի, թթուների, հիմքերի լուծույթներով հոսանքի անցնելու ժամանակ տեղի է ունենում նյութի քիմիական բաղադրության փոփոխություն, առաջանում է նստվածք և մաքուր մետաղներ: 

0011-011-KHimicheskoe-dejstvie-elektricheskogo-toka-Vpervye-bylo-otkryto-v-1800g

3. Մագնիսական՝ հաղորդիչը, որի միջով հոսանք է անցնում ձեռք է բերում մագնիսի հատկություններ և սկսում է դեպի իրեն ձգել երկաթյա առարկաներ, ազդում է մագնիսական սլաքի վրա:

amper1

4. Կենսաբանական՝ կենդանի մարմնով անցնելու դեպքում հոսանքն առաջացնում է մկանային կծկում, արագացնում է արյան հոսքը անոթներով և նյութափոխանակությունը՝ հյուսվածքներում:

tumblr_inline_naumjypHGD1skr4va

Փորձը ցույց է տալիս, որ էլեկտրական հոսանքի բոլոր ազդեցություններից միայն մագնիսականն է, որ դրսևորվում է միշտ:

Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ

1․Ինչպիսի՞ շարժում են կատարում ազատ էլեկտրոնները մետաղե հաղորդչում, երբ այն անջատված է գալվանական էլեմենտից:

  • չեն շարժվում
  • քաոսային և միաժամանակ ուղղորդված
  • միայն քաոսային
  • միայն ուղղորդված

2․Շիկացման թելիկով հոսանքի անցման ժամանակ հոսանքի  ո՞ր ազդեցությունն է՝ ջերմային, կենսաբանական, քիմիական, թե մագնիսական, նպաստում լուսարձակման  առաջացմանը:

_elektrik_devresi_herodevyapilir_7-20140117-170926.gif

Պատ՝․ ջերմային

3․Նկարում հոսանքի ո՞ր ազդեցությունն է պատկերված:

tumblr_inline_naumjypHGD1skr4va.jpg
  • քիմիական
  • մագնիսական
  • կենսաբանական
  • ջերմային
Շարունակել կարդալ “Դաս 6,7․ Էլեկտրական հոսանք։ Հոսանքի ազդեցությունները։”

Ատոմների կառուցվածքը։ Էլեկտրականացման բացատրությունը։ Հարցեր խնդրագրքից։

Գլուխ Ա (էջ 14-15)

1. Ո՞վ է ատոմի կառուցվածքի տասին տեսության հիմնադիրը։

Պատ՝․ 4 (Է․ Ռեզերֆորդ)։

2. Ո՞րն է ճիշտ շարունակությունը։

Ատոմի միջուկում գտնվում են․ /դրական և չեզոք մասնիկներ։/

Պատ՝․ 3

3. Ի՞նչ մասնիկներ կան ատոմի միջուկում։

Պատ՝․ ատոմի միջուկում կան դրական /p/ և չեզոք /n/ մասնիկներ։

4. Քանի՞ էլեկտրոն կա ջրածնի չեզոք ատոմում։

Պատ՝․ 2 (1)

5. Մասնիկներից ո՞րն է օժտված դրական լիցքով։

Պատ՝․ 2 (պրոտոն)

6. Մասնիկներից ո՞րն է /որո՞նք են/ էլեկտրաչեզոք։

Պատ՝․ 4 (միայն գ-ն)

7. Ի՞նչ հարաբերակցության մեջ են պրոտոնի և նեյտրոնի զանգվածները։

Պատ՝․ 4 (mպր<<mն)

8. Ինչո՞վ է բացատրվում մարմինների էլեկտրականացման երևույթը։

Պատ՝․ 3 (էլեկտրոնների տեղափոխմամբ)

9. Բրդով շփելիս, պլաստմասսայից պատրաստված սանրը լիցքավորվում է բացասական լիցքով։ Ինչո՞վ է դա պայմանավորված։

Պատ՝․ 1 (էլեկտրոնները բրդից անցնում են սանրին)

10. Ո՞րն է ճիշտ շարունակությունը։

Եթե չեզոք ատոմը կորցնի էլեկտրոն, ապա այն․ /կդառնա դրական իոն/

Պատ՝․ 2

11. Ինչպե՞ս է լիցքավորված ատոմը, եթե նրա մեջ էլեկտրոնների թիվը գերազանցում է պրոտոնների թվին։

Պատ՝․ Ատոմը լիցքավորված է բացասական լիցքով։

Շարունակել կարդալ “Ատոմների կառուցվածքը։ Էլեկտրականացման բացատրությունը։ Հարցեր խնդրագրքից։”

Դաս 3, 4, 5 Ատոմների կառուցվածքը: Էլեկտրականացման բացատրությունը: Լիցքի պահպանման օրենքը։

Տևողությունը՝ 19․09- 23․09

Էլեկտրական երևույթները բացատրելու համար անհրաժեշտ է պարզել ատոմի կառուցվածքը: Այդ ուղղությամբ առաջին հայտնագործությունը կատարեց անգլիացի գիտնական Ջ. Թոմսոնը: 1898 թվականին նա հայտնաբերեց ատոմի կազմի մեջ մտնող և տարրական լիցք կրող փոքրագույն մասնիկը՝ էլեկտրոնը:

Էլեկտրոնը անհնար է «զատել» իր լիցքից, որը միշտ միևնույն արժեքն ունի: Տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներում պարունակվում են տարբեր թվով էլեկտրոններ: Շարունակելով ատոմի կառուցվածքի բացահայտման հատուկ փորձերը, անգլիացի գիտնական Էռնեստ Ռեզերֆորդը 1911թ.-ին ներկայացրեց ատոմի կառուցվածքի վերաբերյալ իր մոդելը, որն անվանեցին մոլորակային:

Ըստ Ռեզերֆորդի նյութի՝ յուրաքանչյուր ատոմ կարծես փոքրիկ Արեգակնային համակարգ է, որի կենտրոնում դրականապես լիցքավորված միջուկն  է: Էլեկտրոնները պտտվում են միջուկի շուրջը նրա չափերից շատ ավելի մեծ հեռավորությունների վրա, ինչպես մոլորակները Արեգակի շուրջը:

Տարբեր տարրերի ատոմները միմյանցից տարբերվում են իրենց միջուկի լիցքով և այդ միջուկի շուրջը պտտվող Էլեկտրոնների թվով: 

Screenshot_2.png

Դ. Ի. Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական աղյուսակում տարրերի կարգաթիվը՝ Z-ը, համընկնում է սովորական վիճակում տվյալ տարրերի ատոմի մեջ պարունակվող էլեկտրոննեի թվի հետ, հետևաբար էլեկտրոնների գումարային լիցքը ատոմում հավասար է՝

qէլ.=−Z⋅e

Միջուկի լիցքը կլինի՝

qմիջ.=+Z⋅e

Ատոմի միջուկը ևս բարդ կառուցվածք ունի. նրա կազմության մեջ մտնում են տարրական դրական լիցք կրող մարմիններ՝ պրոտոններ:

qp=e=1,6⋅10−19կլ

Պրոտոնի զանգվածը մոտ 1840 անգամ մեծ է էլեկտրոնի զանգվածից: Դատելով միջուկի լիցքից կարելի է պնդել. Ատոմի միջուկում պրոտոնների թիվը հավասար է տվյալ քիմիական տարրի կարգահամարին՝ Z-ին: Ինչպես ցույց տվեցին հետազոտությունները, բացի պրոտոններից միջուկի պարունակում է նաև չեզոք մասնիկներ, որոնց անվանում են նեյտրոններ: Նեյտրոնի զանգվածը փոքր ինչ մեծ է պրոտոնի զանգվածից: Նեյտրոնների թիվը միջուկում նշանակում են N տառով: Միջուկի պրոտոնների՝  Z թվի և նեյտրոնների N թվի գումարին անվանում են միջուկի զանգվածային թիվ և նշանակում A տառով:

A=Z+N, որտեղից՝ N=A−Z

A-ն կարելի է որոշել Մենդելեևի աղյուսակից՝ կլորացնելով տրված տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը մինչև ամբողջ թիվ: Այսպիսով, ատոմի կենտրոնում դրական լիցք ունեցող միջուկն է, որը կազմված է Z պրոտոնից և N նեյտրոնից, իսկ միջուկի շուրջը, եթե ատոմը չեզոք է, պտտվում են Z Էլեկտրոններ:

Որոշ դեպքերում ատոմները կարող են կորցնել մեկ կամ մի քանի էլեկտրոններ: Այդպիսի ատոմն այլևս չեզոք չէ, այն ունի դրական լիցք և կոչվում է դրական իոն: Հակառակ դեպքում, երբ ատոմին միանում է մեկ կամ մի քանի էլեկտրոն, ատոմը ձեռք է բերում բացասական լիցք և վեր է ածվում բացասական իոնի:

p-08a-2.gif
Շարունակել կարդալ “Դաս 3, 4, 5 Ատոմների կառուցվածքը: Էլեկտրականացման բացատրությունը: Լիցքի պահպանման օրենքը։”