Մենք ֆիզիկայից արդեն անցնում ենք էներգիա թեման։ Այդ թեման շատ ծավալուն ու շատ հետաքրքիր թեմա է իրենից ներկայացնում։ Շատ հետաքրքիր փորձեր ենք անում, այն ցույց տալու համար։ Ինձ հետաքրքրեց այս թեման և ես որոշեցի իմանալ, թե ով է “էներգիա” տերմինի հեղինակը, և ով է այն ստեղծել ընդհանրապես։ Այսօր կխոսենք Թոմաս Յունգի մասին․

Էներգիան, մեծ հաշվով, ինչ-որ աշխատանք կատարելու ունակություն է: Հենց նա է կանգնած այն ուժի գաղափարի ետևում, որն ունակ է մարմինը տեղափոխել կամ դրան նոր հատկություններ հաղորդել: Ի՞նչ է նշանակում «էներգիա» տերմինը: Ֆիզիկան հիմնարար գիտություն է, որին իրենց կյանքը նվիրել են տարբեր դարաշրջանների և երկրների շատ գիտնականներ: Անգամ Արիստոտելը օգտագործել է «էներգիա» բառը ՝ մարդկային գործունեությանը վերաբերելու համար: Հունական լեզվից «էներգիա» է թարգմանվում «գործունեությունը», «ուժը», «գործողությունը», «ուժը»: Առաջին անգամ այս բառը հայտնվեց մի հույն գիտնականի տրակտատում, որը կոչվում էր Ֆիզիկա:

Այժմ ընդհանուր ընդունված իմաստով, այս տերմինը առօրյա կյանքում մտցվեց անգլիացի ֆիզիկոս Թոմաս Յունգի կողմից: Այս նշանակալից իրադարձությունը տեղի է ունեցել դեռ 1807 թվականին: XIX դարի 50-ական թվականներին: Անգլիացի մեխանիկ Ուիլյամ Թոմսոնը նախ օգտագործեց «կինետիկ էներգիա» հասկացությունը, իսկ 1853 թվականին շոտլանդացի ֆիզիկոս Ուիլյամ Ռանկինը ներմուծեց «պոտենցիալ էներգիա» տերմինը:

Էներգիայի տեսակները

Բնության մեջ կան էներգիայի շատ տարբեր տեսակներ: Հիմնականներն են.

  • մեխանիկական;
  • էլեկտրամագնիսական;
  • էլեկտրական;
  • քիմիական;
  • ջերմային;
  • միջուկային (ատոմային):

Գոյություն ունեն էներգիայի այլ տեսակներ ՝ լույս, ձայն, մագնիսական: Վերջին տարիներին աճող թվով ֆիզիկոսներ հակված են այսպես կոչված «մութ» էներգիայի գոյության վարկածին: Այս նյութի նախկինում թվարկված տեսակներից յուրաքանչյուրն ունի իր առանձնահատկությունները: Օրինակ, ձայնային էներգիան կարող է փոխանցվել ալիքների միջոցով: Դրանք նպաստում են մարդկանց և կենդանիների ականջի թրթռմանը, որի շնորհիվ կարող են հնչել ձայներ: Տարբեր քիմիական ռեակցիաների ընթացքում ազատվում է էներգիա, որն անհրաժեշտ է բոլոր օրգանիզմների կյանքի համար: Ցանկացած վառելիք, սնունդ, կուտակիչներ, մարտկոցներ այս էներգիայի պահուստն են:

Մեր աստղը Երկրի էներգիան տալիս է էլեկտրամագնիսական ալիքների տեսքով: Միայն այս կերպ այն կարող է հաղթահարել Տիեզերքի ընդարձակությունը: Արևային մարտկոցների նման ժամանակակից տեխնոլոգիաների շնորհիվ մենք կարող ենք այն առավելագույն արդյունքի հասցնել: Ավելորդ չօգտագործված էներգիան կուտակվում է էներգիայի հատուկ պահեստարաններում: Էներգիայի վերոհիշյալ տեսակների հետ մեկտեղ հաճախ օգտագործվում են ջերմային աղբյուրներ, գետեր, օվկիանոսի մթնոլորտային հոսքը և կենսավառելիքները:

Մեխանիկական աշխատանք և էներգիա

Այն ֆիզիկական մեծությունը, որը բնութագրում է մարմնի աշխատանք կատարելու ունակությունը, կոչվում էներգիա (E):

Իսկ թե որ մարմիններն են ընդունակ աշխատանք կատարելու, որոնք՝ ոչ, կարող ենք պարզել փորձի միջոցով:

Untitled33.png

Մարմնի շարժումով պայմանավորված էներգիան կոչվում է կինետիկ  էներգիա:

Տեղադրելով F−ի և S0-ի արտահայտությունները բանաձևի մեջ, կստանանք՝

A=FS=ma v2/2a=mv2/2

Նաև բանաձև կարելի է արտահայտել իմպուլսի բանաձևով։

p=mv

v=p/m

Eկ=p2/2m

Մարմինների փոխազդեցությամբ պայմանավորված էներգիան կոչվում է պոտենցիալ էներգիա:

Eպ=mgh

Այսպիսով, Երկրի հետ փոխազդեցության մեջ գտնվող մարմնի պոտենցիալ էներգիան հավասար է այդ մարմնի զանգվածի, ազատ անկման արագացման և մարմնի ունեցած բարձրության արտադրյալին։

Լրիվ մեխանիկական էներգիա

Մարմինների շարժումը և նրանց փոխազդեցությունն ուսումնասիրում է ֆիզիկայի մեխանիկա բաժինը: Ուստի ընդունված է մարմինների շարժումով և նրանց փոխազդեցությամբ պայմանավորված էներգիաներն անվանել մեխանիկական էներգիա:

Մարմնի լրիվ մեխանիկական էներգիան կոչվում է մարմնի կինետիկ և պոտենցիալ էներգիայի գումարը։

E=Eկ+Eպ

Eլր=mv2/2+mgh

Լրիվ մեխանիկական էներգիայի պահպանման օրենք

Դիմադրության և շփման ուժերի բացակայությամբ մարմնի լրիվ մեխանիկական էներգիան շարժման ընթացքում մնում է հաստատուն, պահպանվում է։

Իմ պատրաստած տեսանյութը՝