Հողի աղտոտման աղբյուրները և աղտոտող նյութերը
Հողի աղտոտիչ կարող է լինել ցանկացած ֆիզիկական նյութ, քիմիական նյութ կամ տեսակ, որը ներթափանցում կամ հայտնվում է շրջակա միջավայրում իր նորմալ կոնցենտրացիայից գերազանցող չափով: Շրջակա միջավայրի վրա աղտոտիչների ազդեցությունը բնութագրող հիմնական ցուցանիշը առավելագույն թույլատրելի կոնցենտրացիան (ՄԱԿ) է:
Հողի աղտոտվածությունը կապված է օդի և ջրի աղտոտվածության հետ: Հող են մտնում արդյունաբերական արտադրության, գյուղատնտեսության և քաղաքային ձեռնարկությունների տարբեր պինդ և հեղուկ թափոններ։ Աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են բնակելի շենքերը և կոմունալ տնտեսությունները, արդյունաբերական ձեռնարկությունները, գյուղատնտեսությունը, տրանսպորտը և այլն։
Բնակարանային և կոմունալ տնտեսություն
Հողի հիմնական աղտոտող նյութերն են կենցաղային, սննդի, շինարարական, ջեռուցման համակարգերի թափոնները, անօգտագործելի դարձած կենցաղային իրերը, հանրային հաստատությունների (հիվանդանոցներ, ճաշարաններ, հյուրանոցներ, խանութներ և այլն) թափոնները:
Այս ամենը հավաքվում և տեղափոխվում են քաղաքային և տեղական աղբավայրեր, որոնք զբաղեցնում են մեծ տարածքներ և հանդիսանում են թունավոր նյութերով օդի և ստորերկրյա ջրերի աղտոտման աղբյուր։ Ներկայումս բնակարանային և կոմունալ թափոնների ոչնչացումն իրականացվում է հատուկ գործարաններում թափոնների արդյունաբերական վերամշակմամբ:
Արդյունաբերական ձեռնարկություններ
Արդյունաբերական պինդ և հեղուկ թափոններում մշտապես առկա են որոշակի նյութեր, որոնք կարող են թունավոր ազդեցություն ունենալ հողի, կենդանի օրգանիզմների և նրանց համայնքների վրա: Օրինակ՝ մետալուրգիական արդյունաբերության թափոնները պարունակում են գունավոր և ծանր մետաղների աղեր։ Ինժեներական արդյունաբերությունը շրջակա միջավայր է արտազատում ցիանիդներ, մկնդեղի և բերիլիումի միացություններ: Պլաստմասսաների և արհեստական մանրաթելերի արտադրության ժամանակ առաջանում են բենզոլի և ֆենոլի թափոններ։ Ցելյուլոզի և թղթի արդյունաբերության թափոններն են՝ ֆենոլները, մեթանոլը, տորպենտինը։
Ծանր մետաղների հողի հիմնական ուղին մթնոլորտային է: Ձեռնարկությունների մթնոլորտային արտանետումներում ամենաբարձր կոնցենտրացիան ունեն այնպիսի մետաղներ, ինչպիսիք են կադմիումը, սնդիկը, կապարը, ցինկը, պղինձը, նիկելը և այլն։
Գյուղատնտեսություն
Այս ոլորտում հողի հիմնական աղտոտիչները պարարտանյութերն են, թունաքիմիկատները, որոնք օգտագործվում են բույսերը վնասատուներից, հիվանդություններից և մոլախոտերից պաշտպանելու համար: Ամեն տարի բերքահավաքի հետ մեկտեղ միլիոնավոր տոննա սննդանյութեր (ազոտ, կալիում, ֆոսֆոր, մագնեզիում, կալցիում և այլն) հանվում են հողից, որը պետք է փոխհատուցվի։ Հետևաբար, օրգանական և հանքային պարարտանյութերի ներմուծումը հողի բերրիության աճը վերականգնելու կարևորագույն միջոցն է։ Գյուղատնտեսության մեջ թունաքիմիկատների օգտագործման անհրաժեշտությունը բացատրվում է նրանով, որ առանց դրանց գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվությունը կտրուկ իջնում է և կազմում է միայն 20-40%-ն այն, ինչ կարելի էր ստանալ դրանց կիրառմամբ։ Միևնույն ժամանակ, պետք է իմանալ, որ մեծ քանակությամբ թունաքիմիկատները թունավոր են ոչ միայն մշակովի բույսերի վնասատուների, այլև կենդանիների և մարդկանց համար։ Թունաքիմիկատների անկանոն օգտագործումը հանգեցնում է հողի աղտոտման՝ դրանում պարունակվող նյութերի ցիկլը խախտելու պատճառով։ Այս նյութերի առանձնահատկությունն այն է, որ երկար ժամանակ կայուն են մնում հողում, ինչը հանգեցնում է մշակաբույսերի մեջ դրանց կուտակմանը։
Գյուղատնտեսության մեջ պարարտանյութերի օգտագործումը նաև մի շարք բնապահպանական խնդիրներ է առաջացնում՝ կապված անօրգանական և օրգանական քիմիական նյութերով հողի աղտոտման հետ: Մարդկանց համար մեծ վտանգ է ներկայացնում հողում կադմիումի կուտակումը, որը բնականաբար հանդիպում է հողում և ջրում, ինչպես նաև բույսերի հյուսվածքներում։
Օրգանական պարարտանյութերը հաճախ ծառայում են որպես հողի կենսաբանական աղտոտման աղբյուր: Գոմաղբի հետ միասին այնտեղ են մտնում ախտածին բակտերիաները, հելմինտի ձվերը և այլ վնասակար օրգանիզմներ, որոնք սննդի միջոցով կարող են մտնել մարդու օրգանիզմ։
Տրանսպորտ
Զարգացած տրանսպորտային ցանց, դրա առաջընթացն ուղեկցվում է բացասական հետևանքներով՝ շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությամբ։ Շարժիչային տրանսպորտային միջոցների շահագործման հետևանքով, շրջակա միջավայրի վնասը պայմանավորված է թունավոր արտանետումներով: Այսպիսով, պարզվել է, որ մեքենաները տարեկան մթնոլորտ են արտանետում ավելի քան 12 մլն տոննա տարբեր աղտոտիչներ՝ ածխածնի օքսիդ, ազոտի օքսիդներ, ծծումբ, մուր և այլն։ Այս արտանետումների մեծ մասը նստում է հողի վրա՝ փոխելով դրա հիմնական բնական պարամետրերը:
*Կայք, որից օգտվել եմ թարգմանություն կատարելիս՝ 1
Դավիթ Մուրադյան 