Ծանոթացե՛ք հետևյալ թեմային՝  «Արևմտահայերի ցեղասպանության թուրքական ծրագրի սկիզբը»

Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում աբդուլհամիդյան վարչակարգը 1880-ական թթ․։ Ներկայացրե՛ք պանիսլամիզմի և պանթյուքիզմի էությունը։ Ե՞րբ և ի՞նչ նպատակով ստեղծվեցին համիդիե գնդերը։ Ի՞նչ քաղաքականություն որդեգրեց սուլթանական վարչակարգը 1890-ական թվականների սկզբին։

19-րդ դարի 80-90-ական թվականներին, երբ Հայկական հարցն ասպարեզ էր մտել, սուլթանական կառավարությունը բռնել էր Հայկական հարցը թուրքավարի լուծելու ռազմավարությունը։ Աբդուլ Համիդ II-ի օրոք պետական քաղաքականություն դարձավ հայերի բնաջնջումը։ Նրա հրամանով 1891թ. քրդական հրոսակներից ստեղծվեցին «համիդիե» հեծյալ գնդերը, որոնք հայկական գյուղերում ու ավաններում կատարում էին պատժիչ ոստիկանի դեր։ Աբդուլհամիդյան վարչակարգը փաստորեն դիմում է Հայկական հարց լուծման նոր միջոցների՝ հայության ֆիզիկական բնաջնջմանը։ Դրա արդյունք հանդիսացան հայերի զանգվածային ջարդերը 1894-1896թթ. Թուրքիայի տարածքում։

Պանիսլամիզմ՝

Պանիսլամիզմը 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին տարածված քաղաքական և գաղափարական շարժում էր, որի հիմնական նպատակն էր համախմբել աշխարհի բոլոր մահմեդականներին՝ հիմք ընդունելով նրանց կրոնական պատկանելիությունը: Այն ընդգծում էր իսլամական համայնքի (ումմայի) միասնությունը և առաջնորդվում էր իսլամական արժեքներով, կանոններով և համաշխարհային ազդեցության վերականգնման ձգտումով:

Պանթյուրքիզմ՝

Պանթյուրքիզմը գաղափարախոսություն և քաղաքական շարժում է, որն առաջացել է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին՝ նպատակ ունենալով միավորել բոլոր թյուրքական ժողովուրդներին՝ ներառելով Թուրքիան, Կովկասը, Կենտրոնական Ասիան և այլ տարածքներ, որտեղ բնակվում էին թյուրքախոս ազգեր: Պանթյուրքիզմը հիմնված էր պատմական, լեզվական, մշակութային և ցեղային կապերի վրա, որոնք միավորում էին թյուրքական ծագում ունեցող ժողովուրդներին: Այն հաճախ դիտվում էր որպես քաղաքական շարժում, որը նպատակ ուներ ստեղծել միասնական թյուրքական պետություն կամ ազդեցիկ միություն:

Ի՞նչ իրադարձություններ տեղի ունեցան 1890 թ․ ամռանը Կարինում և Գում Գափուում։ Ներկայացրե՛ք 1894-96 թթ․ արևմտահայերի զանգվածային կոտորածների ընթացքը։ Հիմնավորե՛ք, որ այդ ջարդերն ունեին կազմակերպված բնույթ։ Ի՞նչ հետևանքներ ունեցան 1890-ական թթ․ հայերի կոտորածները։

1890 թ․ ամռանը Կարինում տեղի ունեցան հյուսիսարևելյան Օսմանյան կայսրության, մասնավորապես Էրզրումի շրջանների հայ բնակչության դեմ մեծ հարձակումներ՝ հայերի կողմից կազմակերպված ինքնապաշտպանական ակցիաների պատասխան: Այս միջադեպը նշվում է որպես Կարինի ինքնապաշտպանություն, որը հայերի կողմից կազմակերպված առաջին համախմբված պաշտպանական գործողությունն էր, երբ նրանք փորձեցին պայքարել թուրքական ուժերի, քրդերի և արաբների հարձակումներից:

1890թ. հնչակյանները Կ. Պոլսում կազմակերպեցին Գում Գափոի ցույցը, իսկ նույն թվականի սեպտեմբերին դաշնակցությունը Արևմտյան Հայաստան ուղարկեց Սարգիս Կուկունյանի 125 հոգուց բաղկացած մարտական խումբը, սակայն ռուս-թուրքական սահմանագլխին այդ արշավանքը մատնվեց անհաջողության։

Օսմանյան կայսրությունում 1876թ. ընդունվեց Սահմանադրությունը, որն արտահայտում էր մի որոշակի ազատականություն: Սակայն, 1880-ականներին, հատկապես Սուլթան Աբդուլ Համիդ II-ի իշխանության ընթացքում, սկսվեց ռեժիմի ճնշող քաղաքականությունը, և արքունիքը սկսեց ուռճացնել իսլամական խիզախությունը՝ անհանգստանալով հայերի ազգային ինքնագիտակցության աճի մասին: Միևնույն ժամանակ, զինված ուժերը հայ համայնքի նկատմամբ մեծացրեցին հարձակումները:

1894թ.-ի ընթացքում, երբ Օսմանյան կառավարությունը սկսեց կոտորածների իրականացման նախապատրաստական աշխատանքները, մի շարք սպանություններ, բռնություններ, կոտորածներ սկսեցին տեղի ունենալ հայաբնակ տարածքներում: 1894թ.-ի հոկտեմբերից սկսվեցին զանազան բռնություններ, և սուլթանական բանակի զորքերը կամ տեղական իշխանությունները կազմեցին մահապարտ խմբեր, որոնք իրականացրեցին հավաքների և թալանի գործողություններ:

Համիդյան ջարդերի կազմակերպվածությունը հաստատվում է մի շարք փաստերով:

Համիդյան ջարդերը համակարգված էին՝ սկսած տեղական զինվորականներից մինչև Օսմանյան կառավարությունը: Հարձակումներն ուղղված էին հիմնականում հայ բնակավայրերի դեմ, իսկ հայ գյուղացիներին, որոնք փորձում էին դիմադրել, սպանում էին: Դրանց ընթացքում հատուկ ընտրվում էին հայ համայնքների առաջնորդները՝ մուսուլմանների հանդեպ խռովությունների կանխարգելման համար: Ջարդերը չէին սահմանափակվում միայն մեկ քաղաքով կամ տարածքով: Գործողությունները տարածվեցին տարբեր շրջաններ՝ Մուշ, Սասուն, Վան, Կարին (Էրզրում), որոնք միասին ձևավորեցին այս ողբերգությունը։ Եվ ի վերջո, ամենավառ ապացույցը 1.5 միլիոն հայերի բնաջնջումն է, նույնքան թվի տեղահանումը։ Բացի սրանից, չէ որ կան փաստաթղթեր, որոնք վկայում են, որ ջարդերն ունեցել են համակարգված բնույթ և որոնք անձամբ ստորագրել և հավանության է արժանացրել մեծ դահիճ, ցեղասպան, կառավարության պարագլուխ Աբդուլ Համիդ II-ը։

Ջարդերի արդյունքում զոհվեց մոտ 200,000-300,000 հայ։ Հայերի համայնքների մասամբ ոչնչացումը ազդեց նաև նրանց մշակութային ժառանգության վերացմանը կամ ջնջմանը։ Այդ ժամանակներում շատ եվրոպական երկրներ սկսեցին բարձրաձայնել ու քննադատել Օսմանյան կառավարության գործողությունները, սակայն նրանք չկարողացան խոչընդոտել ու խափանել ծրագրավորված ջարդերը, որոնք արդյունքում հանգեցրին նոր փուլի՝ արդեն անհերքելի Հայոց ցեղասպանության բուն փուլին։