Վանկը հայերենում
Բառի այն հնչյունը կամ հնչյունախումբը, որն արտասանվում է օդի մեկ մղումով, կոչվում է վանկ։ Ըստ վանկերի քանակի՝ բառերը լինում են միավանկ և բազմավանկ։ Ժամանակակից հայերենում վանկի կազմում անպայման պետք է լինի մեկ ձայնավոր, որը կոչվում է վանկարար։ Վանկը լինում է բաց և փակ։ Ձայնավորով ավարտվող կամ միայն մեկ ձայնավորով արտահայտված վանկը կոչվում է բաց, իսկ բաղաձայնով ավարտվող վանկը՝ փակ։ Լսվող բայց չգրվող ը ձայնավոր ունեցող վանկը կոչվում է գաղտնավանկ։
Վարժություն 1։ Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերն են կազմված միայն բաց վանկերից։
- հետագա, մուրաբա, պարագա, լեռնաշղթա
- մեթոդիկա, գենետիկա, թեմատիկա, շոգեմեքենա
- ճոպանուղի, հայուհի, չարաճճի, մագաղաթյա
- փիրուզե, ամենադառը, բանալի, հակամանրէ
- չափածո, ձուլածո, հայալեզու, գինեթթու, հավաքածու
- ժողովածու, օդաչու, քահանա, հավաքատեղի
- կարոտալի, ապագա, մետաղե, ապակե
- հայելի, հուսալի, աբեղա, մարմարյա
- հիանալի, մեդուզա, առաջիկա, գրամեքենա
- փիլիսոփա, գրեթե, բյուրեղապակե, իրականանալի
Վարժություն 2։ Գտնե՛լ, թե որ շարքերում գաղտնավանկ ունեցող բառ կա։
- պատկերազարդ, բազմամարդ, մանածագործ, խառատային
- երկաթուղի, սալահատակ, թիավարում, հրուշակագործ
- երկաստիճան, ավազակույտ, ներկապնակ, ջերմամեկուսիչ
- ռադիոընդունիչ, մեսրոպատառ, աշխարհամաս, մետաղահատ
- կարճաժամկետ, խաղողաքաղ, ավազամաղ, հյուրընկալ
- վանդակաճաղ, հարթեցում, մարզադահլիճ, շքեղակազմ
- արդյունահանում, ընթերցողական, հյուսիսարևելյան, հեռախոսակայան
- խողովակաշար, վերջակետ, հաստոցաշինական, ձուլակաղապար
- անտառաշերտ, կալվածատեր, ջրահեռացում, շաքարեղեգ
- պարարտանյութ, թխվածքաբլիթ, հողապատնեշ, նախշազարդ
Վարժություն 3։ Գտնե՛լ և դո՛ւրս գրել այն բառերն ու բառաձևերը, որոնց առաջին վանկը բաց է։ Բառաձևերը դո՛ւրս գրել տեքստում եղած (փոփոխված) ձևով։
Այս բաժակը անշունչ, որ լուռ նայում է ինձ,
Մերթ ուրախ է լինում ու մերթ տխրաթախիծ.
Նրա մեջ վառ գինին մերթ իբրև խնդություն
Եվ մերթ տխրության պես նայում է իմ հոգուն։
Եվ իմ սիրտն էլ այդպես մի բաժակի նման
Լցվում է մերթ խինդով, մերթ վշտով անսահման.
Վշտով լեցուն պահին դարձյալ ուրախ եմ ես,
Որ չի լինում սիրտըս դատարկ բաժակի պես։
- Բաժակ — բա-ժակ
- Նայել — նա-յել
- Ուրախ — ու-րախ
- Լինել — լի-նել
- Նրա — նը-րա
- Գինի — գի-նի
- Հոգի — հո-գի
- Նման — նը-ման
- Լեցուն — լե-ցուն
- Դատարկ — դա-տարկ
Շեշտը հայերենում
Բառի որևէ ձայնավորի արտասանության ուժեղացումը՝ շեշտումը, գրավոր խոսքում անհրաժեշտության դեպքում արտահայտվում է կետադրական շեշտ նշանով, օրինակ՝ մա՛րդ, փողո՛ց, մայրաքաղա՛ք։ Հայերենում բառական շեշտը հիմնականում ընկնում է բառի վերջին վանկի ձայնավորի վրա, և եթե բառի վերջից ավելանում է նոր բաղադրիչ, տեղափոխվում է նրա վերջին ձայնավորի վրա, օրինակ՝ քաղա՛ք-քաղաքայի՛ն։
Վարժություն 1։ Գտնե՛լ այն բառերը, որոնցում շեշտը չի ընկնում վերջին վանկի ձայնավորի վրա։
Գրեթե, գետը, բարիք, Իտալիա, կիտրոն, գուցե, ծանր, ծաղիկ, նույնիսկ, տեխնիկա, չորրորդ, քանիերորդ, գիրքս, հեքիաթ, նույնպես:
Գրեթե, գետը, Իտալիա, գուցե, ծանր, նույնիսկ, տեխնիկա, քանիերորդ, գիրքս, նույնպես։
Վարժություն 2։ Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերում է շեշտն ընկնում վերջին վանկի ձայնավորի վրա։
- ծառուղի, ասֆալտապատ, մայթեզր, ցուցափեղկ
- ձևավորող, խոհարար, թթխմոր, շոկոլադ
- գյուղատնտեսական, հիշարժան, երկկենցաղ, տնամերձ
- կռունկ, խարույկ, հացահատիկ, գերծանր
- հյուրընկալ, թթենի, ճանապարհորդ, նախշազարդ
- սակայն, հավանաբար, գրեթե, լիովին
- վրձին, շոգեքարշ, ծովախորշ, մեկուսիչ
- փոքրատառ, ուղղաթիռ, զուգահեռ, արծաթապատ
- մոլախոտ, գեղարվեստ, արքայադուստր, պարարվեստ
- ավազաշերտ, դիմանկար, երաժշտասեր, բառատետր
Դավիթ Մուրադյան 