Ընդհանուր տեղեկություն
Երևանի «Սուրմալու» տոնավաճառում տեղի ունեցած պայթյունը տեղի է ունեցել 2022 թվականի օգոստոսի 14-ին։ Պայթյունը շատ հզոր էր, ինչի հետևանքով զոհվեց 16 մարդ, և ավելի քան 60-ը վիրավորվեցին։ Բացի այդ, զգալի վնաս է հասցվել տոնավաճառի շենքերին և շրջակա տարածքին։
Դեռևս հստակ հայտնի չէ պայթյունի իսկական պատճառը, սակայն առկա են տարբեր վարկածներ։ Առաջին օրերին հիմնական վարկածներից մեկը պիրոտեխնիկայի պահեստում տեղի ունեցած հրդեհն էր, որն հանգեցրել էր պայթյունի։ Ավելի ուշ քննչական կոմիտեն հայտնեց, որ պայթյունի հիմնական պատճառը եղել է պայթուցիկ նյութի պահեստավորումը, որը կապված չի եղել պիրոտեխնիկայի հետ։
Իրադարձության առթիվ հարուցվել է քրեական գործ, և իրականացվում է լայնածավալ քննություն՝ պայթյունի բոլոր հանգամանքները պարզելու և մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկելու համար։ Այս ողբերգական իրադարձությունը խորը ցավ և ցավակցություն է առաջացրել Հայաստանում։ Շատ մարդիկ ու պետություններ են իրենց զորակցությունն հայտնել զոհվածների ընտանիքներին և վիրավորներին։
Ի՞նչ է մեզ հայտնի համացանցից վերջին տեխնածին աղետների մասին.
Վերջին տարիներին Հայաստանը մի քանի խոշոր տեխնածին աղետ է ապրել։ Եթե վերհիշենք, ապա՝
- 2013–ին այրվեց «Սպայկա» ընկերությանը պատկանող շինությունն ամբողջությամբ` 4 500 քմ
- 2019–ի օգոստոսի 19-ին «Ձյունիկ սառնարան» ընկերությունում հրդեհաշիջումը տևեց մի քանի օր։
- «Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում հրդեհ եղել է 2 անգամ՝ 2021–ին այրվել էր կենտրոնի շուրջ 2000 քմ տարածքի մեծածախ և մանրածախ առևտրի մոտ 20 խանութ։ Այն ժամանակ զոհեր և տուժածներ չեղան․ դեպքը գիշերն էր։
- Մեկ տարի անց «Սուրմալու»-ում կրկին հրդեհ էր՝ այս անգամ պայթյունի հետեւանքով։ Սա ամենամեծ տեխնածին աղետն էր, որ խլեց մարդկանց կյանքեր։
Այս դեպքերն հանրային լայն հնչեղություն ստացան, սակայն հետագա քրեական գործերի, մեղադրյալների և հնարավոր վճիռների մասին տեղեկություններ այդպես էլ չեղան։ Օրինակ՝ «Սուրմալուի» 2021 թվականի հրդեհի դեպքով հարուցված քրեական գործով կա մեկ մեղադրյալ․ սա ամենն է, ինչ հայտնի է։ Ձերբակալված կամ պատժվող չի եղել, համենայն դեպս՝ որևէ նման տեղեկություն չկա։
Հետքի ուսումնասիրությունը
2021թ. ապրիլի 6-ին Երևանի «Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած հրդեհի հետևանքով հարուցված քրեական գործը միացվել է 2022թ. օգոստոսի 14-ին նույն հասցեում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով նախաձեռնված քրեական վարույթին: Գլխավոր դատախազությունից «Հետքին» հայտնում են, որ 2021թ. հրդեհի հետևանքով «Երևանի պահածոների գործարան» ՓԲԸ-ին պատճառվել է 46 մլն 279 հազ., իսկ 16 տաղավարների այրման հետևանքով պատճառված վնասի չափը կազմել է մոտ 15 մլն դրամ: Բացի այդ, 5 ՍՊԸ-ի և 6 անհատ ձեռնարկատիրոջ պատճառվել է խոշոր գույքային վնաս՝ ընդհանուր 505 մլն 421 հազ. դրամի չափով:
2022թ. օգոստոսի 14-ին տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով 61 քաղաքացի ստացել է տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ, գույքային վնաս է պատճառվել 32 անհատ ձեռնարկատերերի, այրվել է 29 ավտոմեքենա, 15 անձ մահացել է, 1-ը՝ անհետ կորել:
Համաձայն տուժողների կողմից հայտնած տվյալների՝ պայթյունի հետևանքով պատճառված գույքային վնասը կազմում է 1 մլրդ 521 մլն դրամ: Քրեական վարույթի շրջանակներում մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ ունի 5 անձ:
Դատախազության փոխանցմամբ՝ 2022թ. «Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունից հետո Երևան քաղաքի դատախազի կողմից երկու միջնորդագիր է հասցեագրվել Քաղաքաշինության, տեխնիկական և հրդեհային անվտանգության տեսչական մարմին, որից հետո՝ մասնագետների կողմից 2022թ. սեպտեմբերի 8-ից մինչև սեպտեմբերի 12-ն ընկերությունում իրականացվել է ստուգում: Դրա արդյունքում առևտրի կենտրոնում հայտնաբերվել են հրդեհային անվտանգության կանոնների խախտման բազմաթիվ դեպքեր, որոնք արձանագրվել են տեսուչների կողմից: Նշված խախտումների վերաբերյալ կազմված արձանագրություններն ուղարկվել են նախաքննություն իրականացնող քննիչին՝ քրեական վարույթի շրջանակներում այդ մասով ևս քննություն կատարելու նպատակով:
Հնարավոր բնապահպանական խնդիրներ
Հնարավոր բնապահպանական աղետները «Սուրմալու» տոնավաճառի պայթյունից հետո կարող են ներառել հետևյալը.
- Օդի աղտոտում. Պայթյունի և դրան հաջորդած հրդեհի արդյունքում մթնոլորտ կարող էին արտանետվել վնասակար նյութեր, մասնիկներ և գազեր։ Սրանք կարող էին ներառել այրվող պլաստիկի, ներկերի, լաքերի և այլ քիմիական նյութերի այրման արգասիքներ։ Օդի աղտոտումը կարող է վնասակար լինել մարդկանց առողջության համար, հատկապես շնչառական խնդիրներ ունեցողների համար։
- Հողի և ջրի աղտոտում. Պայթյունի վայրում առկա տարբեր նյութեր (քիմիական նյութեր, վառելիքաքսուքային նյութեր, շինարարական աղբ և այլն) կարող էին արտահոսել հողի մեջ կամ մոտակա ջրային ավազաններ։ Սա կարող է հանգեցնել հողի և ջրի աղտոտման, որը կազդի էկոհամակարգերի և մարդկանց առողջության վրա։
- Աղբի կուտակում. Պայթյունի հետևանքով առաջացած մեծ քանակությամբ շինարարական աղբը և այլ թափոնները կարող են լուրջ խնդիր դառնալ։ Այս աղբի ոչ պատշաճ հեռացումը և կառավարումը կարող է հանգեցնել հողի և ջրի աղտոտման, ինչպես նաև տեսողական տհաճ տեսքի։
- Կենսաբազմազանության վրա ազդեցություն. Եթե պայթյունի վայրը գտնվում էր կամ մոտ էր կանաչ տարածքներին կամ բնական միջավայրերին, ապա կարող էր վնասվել բուսական և կենդանական աշխարհը։ Հրդեհը կարող էր ոչնչացնել բուսականությունը, իսկ աղտոտումը կարող էր վնասել կենդանիներին և նրանց բնական միջավայրը։
Ինչպիսի՞ նման աղետներ է ապրել Հայաստանը.
Երևանի պիրոտեխնիկայի պահեստի պայթյունը (1987թ.)
Երևանի պիրոտեխնիկայի պահեստի խոշոր պայթյունը տեղի ունեցավ Երևանում՝ պիրոտեխնիկայի պահեստում։ Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ զոհվել է 8 մարդ, սակայն ոչ պաշտոնական տվյալները շատ ավելի մեծ թիվ են նշում։ Պայթյունի հզորությունն այնքան մեծ էր, որ զգացվել է քաղաքի տարբեր հատվածներում, և զգալի վնաս է հասցվել շրջակա շենքերին։
Օգտագործված աղբյուրներ՝
Դավիթ Մուրադյան 