Կիլիկյան Հայաստան՝թարգմանություն

Կիլիկյան Հայաստան

Կիլիկիա՝ հզոր պետություն․

Հայաստանի պատմությունը կապված չէ միայն պարտությունների և անկումների հետ։Եվ չի սահմանափակվում փոքրիկ տարածքով հզոր կայսրությունների կողքին։

Հայաստանի պատմությունը նշված է,որպես <<հարուստ և փայլուն>> էջերով Կիլիկյան Հայաստանի,որը տեղակայված է եվրոասիական աշխարհի կենտրոնում,որը շրջապատված է հույներով,ֆրանկերով,սիրիացիներով,արաբներով և թուրքերով։

Իսկ 13 դարի կեսին,ի ուժ հզոր պետության այն համարվում էր <<ամենահզոր աշխարհը Քրիստոնեական արևելքի>>։

Կաթողիկոսը ճանաչվել է որպես հոգևոր առաջնորդ ամբողջ հայ աշխարհում: Ինչ վերաբերում է կառավարչին, չնայած նրա իշխանությունը սահմանափակ էր Կիլիկիայում, բայց նա ինքնիշխան ճանաչվեց Մեծ Հայքի հեռավոր գավառներում, որտեղ վրաց թագավորության գերակայության ներքո հայ իշխանները ստեղծում էին անկախ իշխանություններ:Կոլոֆոնները շարունակական քաղաքական համերաշխության խոսուն վկայություններ են: Մյուս կողմից ՝ ձեռագրերը ձեռից ձեռ անցած գիտնականներին թույլ էին տալիս զանազան ենթադրություններ անել ՝ տարածվելով զարմանալի արագությամբ>>։

Կար երկու Հայաստան ՝ պատմական Հայաստանը և Կիլիկիան, որտեղ 1064 փախստականների թուրքական լծից փախչող ազնվական ընտանիքներ փախան և միացան Բյուզանդական կայսրության կողմից 1045 թվականին տեղահանված հայ մեծամասնությանը `պաշտպանելու իրենց սահմանը Արաբական խալիֆայության հետ:

Բայց սա սովորական միգրացիա չէր: Հեղինակի խոսքով ՝ «դա եզակի պետական ​​միգրացիա էր ՝ ամբողջովին նոր մարդկության պատմության մեջ»: Քանի որ, գտնվելով աքսորում, այնպիսի մեծ հայ ընտանիքներ, ինչպիսիք էին Ռուբենիդները և Խեթումյանները, ունեին հատուկ նպատակ ՝ վերստեղծել հայկական թագավորությունը Լեւանտի տարածքում »: Լայն առափնյա գծով Կիլիկիան, որն այժմ Թուրքիայի աննշան շրջանն էր, «դրախտ» էր, որը պաշտպանվում էր հյուսիսում ՝ Փոքր Ասիայից Տավրոսի լեռնաշղթայով, իսկ արևելքում ՝ Սիրիայից ՝ Մանու լեռնաշղթայով:

Գտնվելով Միջերկրական ծովի հյուսիս-արևելքում, մի կողմից Եվրոպայի և Կոստանդնուպոլսի ուղիղ ճանապարհի վրա, մյուս կողմից ՝ Եգիպտոսի, Իրանի, Մեքկայի և Երուսաղեմի միջև, Կիլիկիան «արտոնյալ վկայություն է Եվրասիայի պատմության մեջ»: Գրքի գլուխները նկարագրում են դիվանագիտության և հայկական աշխարհի ուղին խաչակիրների ժամանումից մինչև թագավորության անկումը Մամլուքների ժամանակ 1375 թվականին: Հեղինակը բացահայտում է նաև Լեւոն I- ի «նուրբ բանակցությունները», որը Բյուզանդիայի իշխանության ներքո, շնորհիվ Գերմանիայի թագավոր Ֆրեդերիկ I Բարբարոսայի, կարողացավ իշխանությունը հասցնել թագավորության աստիճանի:

Տեսանյութ։

Կիլիկիայի զինանշանը և դրոշը 1509 թվականին

Հայ ժողովրդի պատմության ընթացքում բացառիկ դեր է խաղացել Կիլիկիայի հայկական պետականությունը, որը ստեղծվել և գոյատևել է Միջերկրական ծովի ափին, Փոքր Ասիայի հարավ-արևելքում, 1080 թվականից 1375-ը: Մինչև 1198 թվականն այն եղել է Մեծ իշխանապետություն, այնուհետև՝ թագավորություն։

Անիի Բագրատունյաց թագավորության անկումից հետո Կիլիկիան կարևորագույն դեր խաղաց հայ ժողովրդի պատմության ընթացքում՝ առաջին հերթին հայկական պետականության պահպանման առումով: Կիլիկյան Հայաստանը եղել է տարածաշրջանի կայացած պետությունների շարքում, հավասարը՝ հավասարի հետ հարաբերվելով եվրոպական երկրների հետ, և իր պետական կարգը գերազանցապես ձևավորել այդ պետությունների կառավարող մարմինների ազդեցությամբ:

«Զինանշանների գրքում», որը 16-րդ դարի առաջին կեսի հերալդիկայի հանրագիտարան է համարվում, ներկայացված են Եվրոպայի և հարակից տարածքների թագավորական, իշխանական, նահանգային և տարբեր այլ զինանշաններ: 161 էջից բաղկացած պորտուգալական միջնադարյան մանրանկարչության այդ գլուխգործոցը պահվում է Լիսաբոնում՝ Պոլտուգալիայի ազգային արխիվում:

Կիլիկյան Հայաստանը Մեծ իշխանապետության ժամանակաշրջանում

Կիլիկյան Հայաստանը Մեծ իշխանապետության ժամանակաշրջանում
Իշխանապետության հիմնադիր-իշխանը Ռուբեն Ա-ն (1080–95 թթ.)  է: Նրա անունով իշխանապետությունը պատմագիտության մեջ կոչվում է Ռուբինյանների: Անիի Բագրատունյաց թագավորության անկումից (1045 թ.) մի քանի տասնամյակ անց Բագրատունի վերջին թագակիր Գագիկ Բ-ի (1042–45 թթ.) թիկնապահ Ռուբեն իշխանը հայոց նոր պետականություն ստեղծեց Կիլիկիայում: Տեղի հայերի աջակցությամբ տիրանալով Լեռնային Կիլիկիայի Բարձրբերդ, Կոպիտառ ու Կոռոմոզոլ (Կոլիմոզոլ) բերդերին՝ նա 1080 թ-ին թոթափեց Բյուզանդիայի գերիշխանությունը և հիմնեց անկախ ու ընդարձակ  իշխանություն: Ռուբենի ավագ որդի Կոստանդին Ա-ն (1095– 1100 թթ.) սելջուկյան թյուրքերից և բյուզանդացիներից ազատագրեց մի շարք հայաբնակ գավառներ, քաղաքներ ու բերդեր: 1098 թ-ին գրավեց ռազմավարական կարևոր նշանակության Վահկա բերդը և դարձրեց իշխանանիստ կենտրոն: Թորոս Ա իշխանը (1100–29 թթ.), շարունակելով  հոր՝ Կոստանդին Ա-ի` պետության սահմաններն ընդարձակելու քաղաքականությունը, 1104 թ-ին, պարտության մատնելով բյուզանդական զորքերին, ազատագրեց Սիս, Անարզաբա քաղաքները, իր իշխանությանը միացրեց Դաշտային Կիլիկիայի զգալի մասը: 1107 թ-ին  Թորոս Ա-ի և Գող Վասիլի զորքերը Բերդուսի մատույցներում ջախջախեցին Կիլիկիա ներխուժած սելջուկներին: Թորոս Ա-ն Սիս քաղաքի մոտ հիմնեց Դրազարկի և Մաշկևորի հռչակավոր վանքերը, որոնք վերածվեցին կրթության և գրչության կենտրոնների: Դրազարկն այնուհետև դարձավ նաև Ռուբինյանների տոհմական դամբարանը: Թորոս Ա-ի եղբորը՝ Լևոն Ա-ին (1129–37 թթ.), հաջողվեց գահակալման սկզբին անխախտ պահել երկրի սահմանները: 1132 թ-ին բյուզանդական տիրապետությունից ազատագրեց Մամեստիա,  Ադանա, Տարսոն քաղաքները և ծովեզրյա հայաշատ գավառները: 1135–36 թթ-ին, կռվելով Անտիոքի դքսության ու Երուսաղեմի թագավորության դեմ, հաջողությամբ ազատագրեց Կիլիկիայի հարավարևելյան հայաբնակ շրջանները: 

1137 թ-ին Բյուզանդիայի Հովհաննես Կոմնենոս կայսրը Միջերկրական ծովով ներխուժեց Կիլիկիա, գրավեց ողջ Կիլիկիան և գերեվարեց Լևոն Ա-ին ու նրա 2 որդիներին: 1143 թ-ին Լևոն Ա-ի որդի Թորոս Բ իշխանը (1145–69 թթ.) կարողացավ փախչել գերությունից և, եղբայրների՝ Ստեփանեի ու Մլեհի օգնությամբ համախմբելով հայկական ուժերը, ազատագրեց երկիրը բյուզանդական և սելջուկ-թյուրքական զավթիչներից, վերականգնեց 1137 թ-ից ընդհատված Հայոց պետականությունը: 1152 թ-ին վերստին Կիլիկիա ներխուժեցին բյուզանդական զորքերը՝ Անդրանիկոս Կոմնենոսի հրամանատարությամբ: Հայկական բանակը հանկարծակի գրոհով ջախջախեց թշնամուն: Լքելով բանակը՝ Կոմնենոսն ապաստանեց Անտիոքի դքսի մոտ: Բյուզանդական զորքերի հետագա արշավանքները ձախողվեցին, և կայսրը ստիպված եղավ Թորոս Բ-ին պատվել Պան Սեբաստոս բարձրագույն տիտղոսով և հաշտություն կնքել նրա հետ: